Kazanimlar:
- Ölçülebilir öğrenme hedefi (kazanım) yazımını ve Bloom taksonomisinin bilişsel düzeylerini kavrayıp yapay zekayı hizalı bir ders planı taslağı üretmek için kullanabilme
- Giriş-gelişme-sonuç akışını, süre dağılımını ve etkinlikleri kazanımla eşleştiren yapılı bir plan taslağını yapay zeka desteğiyle hazırlayabilme
- Yapay zekanın ürettiği kazanım ve etkinliklerin resmi müfredata ve sınıf gerçekliğine uygunluğunu doğrulamanın öğretmene ait olduğunu kavrayabilme
İyi bir ders, iyi bir hedefle başlar. Öğretmenlikte bu hedefe kazanım denir: dersin sonunda öğrencinin ne yapabilir hâle geleceğini, gözlenebilir ve ölçülebilir biçimde ifade eden cümle. "Öğrenciler kesirleri öğrenir" bir kazanım değildir, çünkü "öğrenmek" gözlenemez; "Öğrenci iki kesri paydalarını eşitleyerek toplar" bir kazanımdır, çünkü yapabildiğini görebilir ve ölçebilirsiniz. Bu ünitede YZ'yi kazanımdan başlayarak baştan sona hizalı bir ders planı taslağı üretmek için kullanacağız. Sınır aynı: YZ plan taslağı üretir; kazanımın resmi müfredata ve sınıfın gerçekliğine uyup uymadığını doğrulamak öğretmenindir.
Kazanım nasıl yazılır? Bloom taksonomisi
Bloom taksonomisi, düşünme süreçlerini basitten karmaşığa doğru altı düzeyde sıralayan bir haritadır: hatırlama (bilgiyi anımsama), anlama (kendi cümleleriyle açıklama), uygulama (bilgiyi yeni bir durumda kullanma), analiz (parçalarına ayırıp ilişki kurma), değerlendirme (ölçüte göre yargılama), yaratma (yeni bir bütün üretme). Her düzeyin kendine ait eylem fiilleri vardır: hatırlama için "listeler, tanımlar"; uygulama için "hesaplar, çözer"; analiz için "karşılaştırır, ayırt eder"; yaratma için "tasarlar, üretir".
Kazanımı doğru bir fiille yazmak, hem hedeflediğiniz düşünme düzeyini netleştirir hem de ölçmeyle hizalar. Eğer kazanımınız "analiz" düzeyindeyse, sınavda "listele" diye sormak hedefle çelişir. YZ'den soru veya etkinlik isterken de bu düzeyi belirtmek, işe yarar çıktı almanın anahtarıdır.
İpucu: Kazanımı "Öğrenci ... -ir/-ar" kalıbında, tek bir gözlenebilir fiille yazın. İki iş birden içeren kazanımı ("açıklar ve tasarlar") ikiye bölün; ölçmesi kolaylaşır.
Bir ders planının iskeleti
Klasik ders akışı üç bölümdür. Giriş (dikkat çekme, ön bilgiyi yoklama, hedefi paylaşma) genelde sürenin %15-20'sini alır. Gelişme (yeni içeriğin sunumu, örnekler, etkinlik, uygulama) en uzun bölümdür, ~%60-70. Sonuç (özetleme, değerlendirme, kapanış) ~%15'tir. İyi bir planda her etkinlik bir kazanıma bağlıdır; kazanımla ilgisi olmayan "hoş ama boş" etkinlik plandan çıkarılır.
YZ, bu iskeleti hızlı doldurur ama iki şeyi kontrol etmelisiniz: (1) süre toplamı ders saatini aşıyor mu — YZ sık sık 40 dakikaya 55 dakikalık etkinlik sıkıştırır; (2) etkinlikler gerçekten kazanıma hizmet ediyor mu, yoksa sadece "dolgu" mu.
Adım adım: YZ ile ders planı
- Kazanımı netleştir. Resmi müfredattan kazanımı al veya Bloom düzeyini belirterek yaz.
- Bağlamı ver. Sınıf düzeyi, süre, öğrenci sayısı, mevcut materyal (projeksiyon, tablet, sadece tahta).
- Taslağı iste. Giriş-gelişme-sonuç, süre dağılımlı, her etkinlik kazanıma bağlı.
- Süreyi elle topla. Dakikaların toplamı ders saatine oturuyor mu kontrol et.
- Hizayı denetle. Her etkinlik kazanıma hizmet ediyor mu; etmeyeni çıkar.
- Farklılaştırma ve değerlendirme ekle. Zorlanan/ileri öğrenci için not; kazanımı ölçen kısa bir kontrol.
- Olguları doğrula. Plandaki her bilgi, örnek, tarih güvenilir kaynakla teyit.
Üç mini vaka
Vaka 1 — Süre gerçekçiliği. Bir matematik öğretmeni YZ'den 40 dakikalık "kesirlerde toplama" planı istedi. YZ; 10 dk giriş, 20 dk anlatım, 20 dk etkinlik, 10 dk değerlendirme önerdi — toplam 60 dakika. Öğretmen fark edip etkinliği 12, anlatımı 12 dakikaya çekti ve toplam 40'a oturdu. YZ iyi bir taslak verdi ama aritmetiği öğretmen düzeltti.
Vaka 2 — Bloom hizası. Bir edebiyat öğretmeninin kazanımı "Öğrenci şiirdeki imgeleri yorumlar" (analiz-değerlendirme düzeyi) idi. İlk istemde YZ, hatırlama düzeyinde "şiirdeki kelimeleri listeleyin" etkinliği verdi. Öğretmen istemi "kazanım analiz düzeyinde, ona uygun üst düzey etkinlik iste" diye güncelledi; bu kez YZ "iki imgeyi karşılaştırıp şairin duygusunu gerekçelendirin" etkinliği verdi. Kazanımla hizayı öğretmenin yönlendirmesi sağladı.
Vaka 3 — Müfredat teyidi. Bir sınıf öğretmeni YZ'den bir hayat bilgisi planı aldı; plan güzeldi ama bir kazanımı aslında bir üst sınıfın müfredatındandı. Öğretmen resmi müfredatla karşılaştırıp o kısmı çıkardı. YZ genel doğru üretti ama "hangi kazanım hangi sınıfta" bilgisini resmi kaynaktan öğretmen doğruladı.
Kopyalanabilir şablonlar
1) Kazanımdan plan taslağı:
Rolün: deneyimli bir [branş] öğretmeni.Sınıf: [X. sınıf], süre: [40 dk], öğrenci: [sayı, karma düzey],materyal: [tahta/projeksiyon/tablet].Kazanım: "[kazanımı yapıştır]".Giriş-gelişme-sonuç akışıyla, her bölüme dakika vererek ve heretkinliği bu kazanıma bağlayarak bir ders planı taslağı üret.Süre toplamını en sonda göster. Doğrulamam gereken olguları listele.
2) Kazanımı Bloom düzeyine göre iyileştirme:
Şu kazanımı incele: "[kazanım]".(1) Bloom taksonomisinde hangi düzeyde olduğunu söyle,(2) ölçülebilir tek bir eylem fiiliyle yeniden yaz,(3) bu düzeye uygun 2 örnek etkinlik öner.Emin olmadığın yeri belirt.
3) Süre ve hiza denetimi:
Aşağıdaki ders planını iki açıdan denetle:(a) tüm etkinliklerin süre toplamı [40] dakikayı aşıyor mu,(b) her etkinlik şu kazanıma gerçekten hizmet ediyor mu: "[kazanım]".Aşan süreyi ve kazanımla ilgisiz etkinliği açıkça göster.Plan: [yapıştır]
4) Dikkat çekme (giriş) fikirleri:
"[konu]" konulu [X. sınıf] dersi için ilk 5 dakikadamerak uyandıracak 4 farklı giriş fikri üret: bir soru, birgünlük hayat örneği, kısa bir etkinlik ve bir görsel önerisi.Yaşa uygun ve uygulanabilir olsun.
Zayıf prompt / Güçlü prompt
Zayıf prompt:
Fotosentez dersi planı yaz.
Sınıf, süre, kazanım, materyal yok; çıktı genel ve muhtemelen süre/hiza açısından hatalı olur.
Güçlü prompt:
Rolün: fen bilimleri öğretmeni. 6. sınıf, 40 dk, 30 kişilik karmasınıf, projeksiyon var. Kazanım: "Öğrenci fotosentez için gerekligirdileri ve oluşan ürünleri örneklerle açıklar" (anlama düzeyi).Giriş-gelişme-sonuç, dakika dağılımlı, her etkinlik kazanıma bağlıbir plan ver. Sonda süre toplamını ve doğrulanacak olguları yaz.
Plan bölümü
Süre payı (40 dk)
Amaç
YZ'ye ne sorulur
Giriş
~6-8 dk
Dikkat, ön bilgi, hedef
Dikkat çekme fikirleri
Gelişme
~24-28 dk
İçerik, örnek, etkinlik
Kazanıma bağlı etkinlik
Sonuç
~6 dk
Özet, kısa değerlendirme
Çıkış sorusu / mini quiz
Sık yapılan hatalar
- Süreyi kontrol etmemek. YZ sık sık ders saatini aşan planlar üretir; toplamı elle doğrulayın.
- Kazanımla hizasız etkinlik. Eğlenceli ama kazanıma hizmet etmeyen etkinlikler zamanı çalar.
- Yanlış Bloom düzeyi. Analiz kazanımına hatırlama etkinliği koymak hedefi ıskalar.
- Müfredatı teyit etmemek. YZ bir kazanımı yanlış sınıfa koyabilir; resmi müfredatla karşılaştırın.
- Değerlendirmeyi unutmak. Kazanımın gerçekleşip gerçekleşmediğini ölçen kısa bir kontrol olmadan plan eksiktir.
Dikkat: YZ'nin "resmi müfredat" bilgisi güncel veya ülkenize özgü olmayabilir. Kazanımın hangi sınıfa ait olduğunu daima kendi resmi öğretim programınızdan doğrulayın.
Özetle
İyi plan, iyi kazanımla başlar; kazanım gözlenebilir tek bir fiille yazılır ve Bloom taksonomisi hedeflenen düşünme düzeyini netleştirir. YZ giriş-gelişme-sonuç iskeletini hızla doldurur, farklı etkinlik ve giriş fikirleri üretir; ama süre toplamını, kazanım hizasını ve müfredat uygunluğunu öğretmen doğrular. Kazanım net verildiğinde YZ çıktısı çok daha kullanışlı olur.
Uygulama görevi
Önümüzdeki hafta işleyeceğiniz bir konunun kazanımını resmi müfredattan alın. Yukarıdaki "Kazanımdan plan taslağı" şablonuyla YZ'den dakika dağılımlı bir plan isteyin. Sonra: (1) süre toplamını elle kontrol edin, (2) her etkinliğin kazanıma hizmet edip etmediğini işaretleyin, (3) plandaki en az iki olguyu resmi kaynaktan doğrulayın. Değiştirdiğiniz üç şeyi not edin.
Kontrol listesi
- [ ] Kazanımı gözlenebilir tek bir fiille ve doğru Bloom düzeyinde yazdım mı?
- [ ] İsteme sınıf, süre, öğrenci sayısı ve materyali ekledim mi?
- [ ] Planın süre toplamını elle doğruladım mı?
- [ ] Her etkinliğin kazanıma hizmet ettiğini denetledim mi?
- [ ] Kazanımı ölçen kısa bir değerlendirme ve olgu doğrulaması ekledim mi?