Girdeji:
- Emeli intellekt tarapyndan goldanýan, ahyrky maglumat hasabatyndan soňky gol çekilen hasabata çenli ähli aktual iş prosesini dizaýn etmek ukyby;
- Emeli intellekt gurallaryny iş prosesine birleşdireniňde wersiýa gözegçilik, audit yzy we gaýtalanma düzgünini döretmek ukyby
- Emeli intellekt döwründe aktuar hünäriň nähili üýtgeýändigine düşünmek we öz ussatlygy ösdürmek we hünär jogapkärçiligini meýilleşdirmek.
Modul synagy
1. Bir aktýor AI-den "geçen ýyl portfelimiziň ýitgi ýygylygy nämeden ybaratdy?" syýasat maglumatlary bermezden. diýip soraýar we model ynamly san berýär. Bu ýagdaý haýsy töwekgelçiligi has gowy görkezýär?
- A) Galýusinasiýa: model maglumatlara girmän düzülen belgini öndürýär ✔
- B) Artykmaçlyk
- C) Maglumatlaryň syzmagy
- D) Ölümiň gowulaşmagy
Düşündiriş: Modelde hiç hili maglumat berilmese, öndürýän sany galýusinasiýa bolýar: hakyky maglumatlara esaslanmaýan erkin, ýöne ýasalan çykyş. Encyygylyk ýaly san netijeleri elmydama edaranyň maglumatlaryndan hasaplanmalydyr.
2. Zyýan modellemekde "ýygylyk" bilen "agyrlyk" arasyndaky tapawudyň esasy sebäbi näme?
- A) Sebäbi kanunçylyk ýygylygy we intensiwligi bilelikde modellemegi gadagan edýär
- B) Sebäbi diňe ömri ätiýaçlandyryşy üçin güýje girýär
- C) quygylyk we intensiwlik dürli paýlamalara eýerýär; Aýry-aýry modellemek we olary birleşdirmek, umumy zyýany has takyk çaklaýar ✔
- D) frequygylyk we intensiwlik hemişe şol bir bahany alýandygy sebäpli, olaryň birini hasaplamak ýeterlikdir.
Düşündiriş: Zyýanlaryň sany (ýygylygy) we zyýanyň mukdary (agyrlygy) dürli häsiýetlere we dürli ähtimallyk paýlanyşyna eýe; Jemi zyýan (töwekgelçilik mukdary) modellemek we aýratyn köpeltmek arkaly alynýar. Bu tapawut, ikisini has takyk çaklamaga mümkinçilik berýär.
3. IBNR ekwiwalenti nämäni aňladýar?
- A) Premiumy yzyna gaýtarmak üçin bölünip berlen hukuk gaznasy
- B) ýetirilen zyýanyň öwezini dolmak, ýöne entek habar berilmedi ✔
- C) gaýtadan ätiýaçlandyryjydan alynjak komissiýa
- D) tölenen we ýapyk zyýanyň jemi
Düşündiriş: IBNR (Incöne ýüze çykan, ýöne habar berilmeýär) bolup geçen, ýöne entek kompaniýa habar berilmedik ýitgileriň geljekdäki bahasy üçin bölünip berlen düzgün. Zynjyr basgançagy ýaly usullar bilen bahalandyrylýar.
4. Zynjyr merdiwan usulynda "ösüş faktorynyň" ulanylyşy näme?
- A) inflýasiýa görä baýraklary täzeleýär
- B) Syýasatyň sanyny ýyllara bölýär
- C) Maýa talaplaryny gönüden-göni hasaplaýar
- D) Bir ösüş döwründen beýlekisine jemlenen zyýanyň ösüş depginini bermek bilen soňky zyýany çaklamak üçin ulanylýar. ✔
Düşündiriş: Ösüş faktory, zyýan döwrüniň jemlenen zyýany ösüşiň bir ýyldan beýlekisine näçe esse ösýändigini görkezýär; Bu faktorlary ulanyp, ýetişmedik tapgyrlaryň soňky zyýany hasaplanýar.
5. Näme üçin bahalarda GLM (umumylaşdyrylan çyzykly model) aktýorlarda giňden ulanylýar?
- A) Sebäbi elmydama iň ýokary çaklama takyklygyny berýär
- B) Koeffisientler düşündirilip bilinýänligi sebäpli, töwekgelçilik faktorlarynyň premiuma täsiri aç-açan düşündirilip bilner
- C) Sebäbi maglumat talap etmezden işleýär
- D) Sebäbi kanunçylyk diňe GLM-e rugsat berýär
Düşündiriş: GLM her töwekgelçilik faktorynyň premiuma täsirini aç-açan görkezýär, sebäbi koeffisiýentleri düşündirilýär; Bu kanunçylyk, audit we iş beýany taýdan möhüm artykmaçlykdyr.
6. Ölüm tablisasyndaky qx bahasy nämäni görkezýär?
- A) x ýaşyndaky adamyň bir ýylyň içinde ölmek ähtimallygy ✔
- B) x ýaşyna çenli tölenen jemi baýrak
- C) x ýyllyk ýyllyk mukdary
- D) Tehniki göterim derejesi
Düşündiriş: qx, x ýaşyna ýeten adamyň bir ýylyň içinde ölmek ähtimallygydyr. Durmuş ätiýaçlandyryşynyň we pensiýa hasaplarynyň esasy girdejisi; Diri galmak ähtimallygy px = 1 - qx tarapyndan tapylýar.
7. uyllyk hasabynda tehniki göterim (arzanladyş) derejesini ýokarlandyrmak geljekki tölegleriň häzirki bahasyna nähili täsir edýär?
- A) Häzirki bahany ýokarlandyrýar
- B) Bu asla täsir etmeýär
- C) Häzirki bahany peseldýär ✔
- D) Diňe ölümi üýtgedýär
Düşündiriş: arzanladyş nyrhy ýokarlanansoň, geljekki tölegleriň häzirki gymmaty azalýar, sebäbi puluň wagt gymmaty has güýçli ulanylýar. Şonuň üçin göterim çaklamasy jogapkärçiligiň bahasyna gönüden-göni täsir edýär we seresaplylyk bilen saýlanýar.
8. Aýratynlyk in engineeringenerçiliginde "maglumatlaryň syzmagy" nämäni aňladýar?
- A) Maglumatlary şifrlemezden saklamak
- B) missingitirilen bahalary ortaça doldurmak
- C) Maglumatlaryň ätiýaçlyk nusgasy bolmazlygy
- D) çaklama wagtynda hakykatda elýeterli bolmadyk maglumatlar modele garylyp, öndürijiligi ýalňyş görkezýär ✔
Düşündiriş: Maglumatlaryň syzmagy, çak edilýän wagty hakykatda ýok bolan modele maglumatyň girizilmegi (mysal üçin, geljegi öz içine alýan üýtgeýji). Bu synag synaglaryny emeli usulda çişirýär we modeliň hakyky dünýäde şowsuz bolmagyna sebäp bolýar.
9. Monte Karlo simulýasiýasy aktýora näme berýär?
- A) Netijäni ýekeje we takyk san bilen azaldar
- B) Köp sanly tötänleýin ssenariýany döredip, ähtimallyk paýlanyşyny we netijäniň guýruk töwekgelçiligini görmäge mümkinçilik berýär ✔
- C) Taryhy maglumatlaryň zerurlygy bolmazdan takyk çaklamalary berýär.
- D) Kanunçylyk tekstini awtomatiki ýazýar
Düşündiriş: Monte Karlo tötänleýin ssenariýalary köp gezek gaýtalaýar, netijede ýekeje nokat däl-de, ähtimallyk paýlanyşy (meselem, guýruk töwekgelçiligi, 99,5% derejesi) hökmünde serediler. Näbelliligi kesgitlemegiň güýçli usulydyr.
10. SCR (tölege ukyplylygynyň zerurlygy) tölege ukyplylygy II-iň çäginde nämäni aňladýar?
- A) Jemi ýyllyk girdeji
- B) tölenen zyýanyň jemi
- C) 99.5% ynam derejesinde bir ýyllyk ýitgileriň öwezini dolmak üçin esasy talap ✔
- D) gaýtadan ätiýaçlandyryş komissiýasynyň derejesi
Düşündiriş: SCR kompaniýanyň borçnamalaryny bir ýylyň içinde 99.5% ynam derejesinde ýerine ýetirmek üçin berjaý etmeli esasy talapdyr (iň erbet ýagdaýda 200 ýylda bir gezek ýüze çykar). Instiýaçlandyryjynyň maliýe taýdan berkliginiň esasy çäresi.
11. Emeli intellektiň öndürýän nyrh modelinde "gytaklaýyn diskriminasiýa" nädip ýüze çykýar?
- A) Gadagan edilen üýtgeýän bilen baglanyşykly proksi üýtgeýjisi gytaklaýyn şol bir kemsidiji täsir edýär ✔
- B) Model gaty az maglumatlary ulanýar
- C) Premiumlary ýokary bellemek
- D) Pes tehniki gyzyklanmany saýlamak
Düşündiriş: Gadagan üýtgeýji (meselem, etnik degişlilik) modelden aýrylsa-da, berk baglanyşykly sroogate üýtgeýjisi (meselem, goňşy / poçta kody) gytaklaýyn şol bir kemsidiji täsir edip biler. Şonuň üçin bu model diňe aç-açan däl, eýsem gytaklaýyn diskriminasiýa üçinem barlanmalydyr.
12. Syýasat seljerilende we köpçülige elýeterli emeli intellekt guraly bilen maglumatlary talap edende esasy gizlinlik düzgüni haýsy?
- A) Maglumat az bolsa, anonimleşdirmegiň zerurlygy ýok
- B) Diňe atlary üýtgetmek ähli ýagdaýlarda ýeterlikdir
- C) Maglumat şifrlenen bolsa, islendik ulaga ýükläp bolýar
- D) Şahsy / şahsy maglumatlary anonimleşdiriň, gereksiz maglumatlary paýlaşmaň we ygtybarly / institusional gural saýlaň ✔
Düşündiriş: Şahsy we ýörite maglumatlar (TR ID, ady, diagnozy, teswirnamasy) paýlaşmazdan ozal anonim bolmaly; Mümkin bolan ýagdaýynda, model okuwynda maglumatlary ulanmaýan maglumatlary gaýtadan işlemek şertnamalary bolan korporatiw gurallar ileri tutulmalydyr. KVKK muny talap edýär.
13. Näme üçin zynjyr basgançagyny Bornhuetter-Ferguson (BF) usuly bilen deňeşdirýän aktýor, köplenç ýetişmedik (täze) zyýan döwürleri üçin BF-ni has gowy görýär?
- A) Sebäbi BF kanun tarapyndan hökmany
- B) Sebäbi BF maglumat talap etmeýär
- C) Täze döwürlerde zynjyr merdiwan faktorlary gaty üýtgeýär; BF garaşylýan zyýan derejesini ulanyp has durnukly çaklama berýär
- D) Zynjyr basgançagy diňe ömri ätiýaçlandyryşynda işleýär
Düşündiriş: Täze döwürlerde gaty az zyýan ýüze çykýandygy sebäpli, zynjyr merdiwanlarynyň ösüş faktorlary ownuk üýtgemelere aşa duýgur we üýtgäp durýarlar. BF garaşylýan ýitginiň derejesi (ileri tutulýan) maglumatlary ulanyp, bu üýtgewsizligi ýumşadýar we has durnukly çaklama berýär.
14. Eger hereket ediji AI tarapyndan döredilen ätiýaçlyk hasabyna gönüden-göni gol çekip, sazlaýjysyna iberse, esasy mesele näme?
- A) Jogapkärçilik we gutarnykly tassyklama aktýorda; Barlanylmadyk çap görnüşine gol çekmek, professional we kanuny töwekgelçiligi aradan aýyrmaýar ✔
- B) Emeli intellektiň çykarylyşy elmydama nädogry we ulanylmaly däldir
- C) Düzgünleşdiriji emeli intellektiň ulanylmagyny düýbünden gadagan etdi
- D) Emeli intellekt çykyşy gol talap etmeýär
Düşündiriş: AI çykyşy taslama; Usuly saýlamak, çaklamalar we jemleýji san üçin jogapkärçilik gol çekiş aktýoryndadyr. Barlanylmadyk netijä gol çekmek, gol çekilmedik hasabaty çap etmek ýaly töwekgelçilikli we hünär / kanuny jogapkärçiligi aradan aýyrmaýar.