Kazanimlar:
- Karmaşık Excel/Sheets formüllerini sürüm ve tablo yapısını doğru tarif ederek ürettirebilme
- Dağınık finansal veriyi temizleme ve normalize etme adımlarını promptla tanımlayabilme
- Üretilen formülleri sonucu bilinen küçük bir veri setinde test ederek doğrulayabilme
Finans profesyonelinin evi Excel'dir (ya da Google Sheets). Ama karmaşık bir formülü sıfırdan yazmak, iç içe geçmiş EĞER'leri kurmak ya da dağınık bir veriyi temizlemek saatler alabilir. Yapay zekâ (AI) tam da burada bir "formül asistanı" olarak devreye girer: siz ne istediğinizi düz Türkçe anlatırsınız, o formülü yazar. Ama bir uyarıyla: AI'ın ürettiği formül, test edilmeden asla ana dosyaya girmez. Bu ünitede hem formül ürettirmeyi hem de veri temizlemeyi, doğrulama disipliniyle öğreneceğiz.
AI'a Formülü Doğru Tarif Etmek
Model, tablonuzu görmez. Bu yüzden ona formülü yazdırmak için şunları vermelisiniz: hangi sütunda ne olduğu, hangi hücreye formülün geleceği, ne hesaplamak istediğiniz ve hangi programı kullandığınız (Excel ve Google Sheets'te bazı fonksiyonlar ve ayraçlar farklıdır).
İpucu: Formül isterken sütun içeriğini örnekle anlatın: "A sütunu tarih, B müşteri adı, C tutar" demek, "şu formülü yaz"dan çok daha isabetli sonuç verir. Model referansları buna göre kurar.
Adım Adım: Güvenli Formül Üretimi
- Yapıyı tarif et. Sütunlar, veri tipleri, formülün geleceği hücre.
- Amacı net söyle. "Şu koşulu sağlayan satırların tutarını topla" gibi.
- Program ve bölge belirt. Excel mi Sheets mi; ondalık ayracı virgül mü?
- Formülü ve açıklamasını iste. Ne yaptığını parça parça anlatsın.
- Küçük veride test et. Sonucu bildiğin 3-5 satırda dene, sonra yaygınlaştır.
Zayıf Prompt / Güçlü Prompt
Zayıf prompt:Excel'de koşullu toplama formülü yaz.
Bu, hangi sütun hangi koşul belli olmadığı için genel ve çoğu zaman uymayan bir formül verir.
Güçlü prompt:Excel (Türkçe sürüm, ondalık ayracı virgül) için formül yaz.Tablo: A=tarih, B=departman, C=kategori, D=tutar. Veri 2..500 satırda.İstediğim: F2 hücresinde, departmanı "Pazarlama" VE kategorisi"Reklam" olan satırların D sütunundaki tutarlar toplamı.Çıktı:1) Formülün kendisi2) Her parçasının ne yaptığının kısa açıklaması3) Aynı işi yapan alternatif bir formül (varsa)
Bu prompt, ÇOKETOPLA (SUMIFS) tabanlı doğru bir formül, parça açıklaması ve alternatif verir. Türkçe sürüm ve virgül ayracı belirtildiği için formül olduğu gibi çalışır.
Bir formül isterken sonucu nasıl doğrulayacağınızı da baştan planlayın. En güvenli yöntem, elle hesaplayabileceğiniz kadar küçük bir test tablosu kurmaktır: sonucu zaten bildiğiniz 3-5 satır. Formülü bu tabloda çalıştırıp beklediğiniz sayıyı verip vermediğine bakarsınız. Verirse yaygınlaştırırsınız; vermezse promptu düzeltip yeniden ürettirirsiniz. Bu küçük yatırım, 500 satıra yayılmış sessiz bir hatanın önüne geçer.
Sık Kullanılan Formül Aileleri
İhtiyaç
Türkçe Excel
İngilizce/Sheets
Not
Koşullu toplam
ÇOKETOPLA
SUMIFS
Birden çok koşul
Koşullu sayma
ÇOKEĞERSAY
COUNTIFS
Kaç satır uyuyor
Arama
DÜŞEYARA / İNDİS+KAÇINCI
VLOOKUP / INDEX+MATCH
INDEX+MATCH daha esnek
Koşullu değer
EĞER / EĞERHATA
IF / IFERROR
Hata yönetimi için
Metin ayıklama
SOLDAN, PARÇAAL, BUL
LEFT, MID, FIND
Veri temizlemede
Dikkat: AI, İngilizce fonksiyon adlarıyla (SUMIFS, VLOOKUP) cevap verebilir. Türkçe Excel bunları tanımaz; ÇOKETOPLA, DÜŞEYARA gibi karşılıkları gerekir. Hangi sürümü kullandığınızı promptta mutlaka belirtin, yoksa formül hata verir.
Veri Temizleme: Dağınıktan Düzenliye
Finansal veriler çoğu zaman kirlidir: tarih formatları karışık, tutarlarda binlik ayraç var, aynı müşteri farklı yazılmış ("ABC Ltd", "ABC Limited", "abc ltd."). AI bu temizlik adımlarını hem formülle hem de adım listesiyle çözebilir.
Aşağıdaki dağınık veriyi temizlemek için adım adım plan ve gerekliExcel formüllerini ver:Sorunlar: tarihler hem 12.03.2025 hem 2025-03-12 formatında;tutarlarda "1.234,50 TL" gibi metin; müşteri adları tutarsızbüyük/küçük harf. Hedef: tarih tek formata, tutar sayıya,müşteri adı düzgün büyük harfe. Her adımı ayrı formülle göster,orijinal veriyi bozmadan yeni sütunlarda çalış.
Pivot ve Özet Mantığını Tarif Ettirmek
AI pivot tabloyu sizin yerinize tıklayamaz ama nasıl kuracağınızı adım adım anlatır ve aynı özeti formülle de verir.
Şu tabloyu aylık ve departman bazında toplam gidere özetlemekistiyorum. Bana iki yol ver:1) Pivot tablo adımları (hangi alan satıra, sütuna, değere)2) Pivot kullanmadan ÇOKETOPLA ile aynı özeti kuran formül seti
Formülü Anlamak: Kara Kutuyu Açmak
AI'ın verdiği bir formülü anlamadan kullanmak, uzun vadede tehlikelidir; çünkü bir gün girdi değişir, formül bozulur ve ne yaptığını bilmediğiniz için düzeltemezsiniz. Bu yüzden formülü sadece almayın, öğrenin. AI harika bir öğretmendir: karmaşık bir formülü size adım adım açıklatabilirsiniz.
Şu formülü bana satır satır açıkla, sanki Excel'i yeni öğreniyormuşumgibi: her fonksiyonun ne yaptığını, argümanların sırasını ve buformülün hangi durumda hata vereceğini yaz. Sonunda "bu formülü nasıltest ederim?" için 3 örnek girdi ve beklenen çıktı öner.=EĞERHATA(DÜŞEYARA(A2;Liste!A:C;3;YANLIŞ);"bulunamadı")
Bir de dokümantasyon alışkanlığı edinin: karmaşık formülü kullandığınız hücrenin yanına ya da bir "notlar" sekmesine formülün ne yaptığını bir cümleyle yazın. Altı ay sonra dosyayı açtığınızda kendinize teşekkür edersiniz. AI bu açıklama cümlesini de sizin için üretebilir.
İpucu: Bir formül beklenmedik sonuç verdiğinde, tüm formülü AI'a verip "bu neden yanlış olabilir?" diye sorun. Modele hücre örneklerini ve beklediğiniz sonucu da verin; çoğu zaman referans hatasını veya tür (metin/sayı) uyumsuzluğunu anında bulur.
Mini Vakalar
Vaka 1 — Yanlış sürüm tuzağı. Bir analist, AI'ın verdiği SUMIFS formülünü Türkçe Excel'e yapıştırdı ve #AD? hatası aldı. Promptu "Türkçe sürüm" diye güncelleyince model ÇOKETOPLA verdi ve formül çalıştı. Ders: sürüm belirtmek beş saniyelik iş, atlamak yarım saatlik dert.
Vaka 2 — Test bir hatayı yakaladı. AI, "geçen aya göre değişim" formülünde bölme için yanlış hücreyi referans göstermişti. Analist formülü sonucu bildiği 4 satırda test etti; bir satırda %900 gibi absürt bir sonuç çıktı. Referans düzeltildi. Test olmasa hata 500 satıra yayılacaktı.
Vaka 3 — İki saatlik temizlik, on dakikaya. Bir muhasebeci, 1.200 satırlık banka ekstresinde tutarların metin formatında ("1.234,50 TL") olduğunu ve toplanamadığını fark etti. AI'ın verdiği YERİNEKOY + SAYIYAÇEVİR adımlarıyla sütunu on dakikada sayıya çevirdi; sonucu üç satırda doğruladı ve toplam kontrolüyle 1.200 satırın hepsinin çevrildiğini teyit etti.
Vaka 4 — Anlamadan kullanmanın bedeli. Bir analist, AI'dan aldığı iç içe formülü anlamadan kullandı. Aylar sonra kaynak tablonun sütun sırası değişince formül sessizce yanlış sütunu çekmeye başladı ama kimse fark etmedi; rapor iki ay yanlış gitti. Formülü baştan AI'a açıklattırıp bir "notlar" hücresine ne yaptığını yazsaydı, değişiklik anında yakalanırdı. Ders: kullandığınız her formülü anlamak, gelecekteki bir hatayı önlemektir.
Sık yapılan hatalar
- Excel/Sheets sürümünü belirtmemek. İngilizce fonksiyon Türkçe sürümde hata verir.
- Tabloyu tarif etmeden formül istemek. Model referansları uyduramaz; sütun içeriğini verin.
- Formülü test etmeden yaymak. Sonucu bilinen küçük veride denemeden ana dosyaya girmeyin.
- Orijinal veriyi bozarak temizlik yapmak. Temizliği yeni sütunlarda yapın; ham veriyi koruyun.
- Ondalık/binlik ayracını belirtmemek. Virgül-nokta karışıklığı sessiz hesap hatalarına yol açar.
Özetle
- AI, düz Türkçe tarif ettiğiniz mantığı Excel/Sheets formülüne çeviren güçlü bir asistandır; ama tablonuzu görmez, yapıyı siz tarif edersiniz.
- Sürüm (Türkçe/İngilizce, Excel/Sheets) ve ondalık ayracı belirtmek, formülün olduğu gibi çalışması için şarttır.
- Formülün yanında parça açıklaması istemek hem öğretir hem hatayı yakalamayı kolaylaştırır.
- Üretilen her formülü sonucu bilinen küçük bir veride test edin, sonra yaygınlaştırın.
- Veri temizliğini yeni sütunlarda yapın; ham veriyi asla doğrudan bozmayın.
Uygulama görevi
Kendi çalışmanızdan karmaşık bir hesap ihtiyacı seçin (ör. çok koşullu toplam veya iki tablo arası arama). Güçlü prompt şablonuyla formülü, açıklamasını ve bir alternatifini ürettirin. Sonucu bildiğiniz 3-5 satırlık bir test tablosunda deneyin; hata varsa promptu düzeltip yeniden ürettirin. Ayrıca kirli bir sütun (karışık tarih veya metin-tutar) alıp AI'ın temizlik adımlarıyla düzeltin ve sonucu doğrulayın.
Kontrol listesi
- [ ] Excel/Sheets sürümünü ve ondalık ayracını belirttim.
- [ ] Sütun içeriğini ve formülün geleceği hücreyi tarif ettim.
- [ ] Formülün yanında parça açıklaması istedim.
- [ ] Formülü sonucu bilinen küçük veride test ettim.
- [ ] Veri temizliğini yeni sütunlarda, ham veriyi bozmadan yaptım.
- [ ] Yaygınlaştırmadan önce en az bir absürt sonuç kontrolü yaptım.