Girdeji:
- KVKK we ýörite şahsy maglumatlar düşünjeleriniň çäginde talyp maglumatlaryny toparlara bölmek we anonimleşdirmek we ulag serişdesini howpsuz saýlamak
- PDR hünär etikasynyň ýörelgelerini (gizlinlik, peýdalylyk, kemçiliksizlik, özbaşdaklyk) emeli intellektiň ulanylmagyna uýgunlaşdyrmak ukyby;
- Emeli intellektiň çykarylyşynda ikitaraplaýynlygy, medeni duýgurlygy we galýusinasiýany tanamak we ahlak taýdan ulanmak syýasatyny döretmek
Ynam PDR hünäriniň özenidir. Talyp öz iň ýakyn duýgularyny, maşgalasyny we gorkularyny hünärmene aýdyp bilse, diňe maglumatlaryň goraljakdygyna ynanýandygy sebäpli bolýar. Emeli intellekt gurallary bu ynam üçin çynlakaý täze synag döredýär: iň duýgur maglumatlar sözlemde gözegçilikden çykyp biler. Bu bölümde şahsy durmuşyň eldegrilmesizligini, KVKK, PDR hünär etikasyny we olaryň emeli intellektiň ulanylyşyna nähili degişlidigini yzygiderli ara alyp maslahatlaşýarys. Bu ýörelgeleri öňki bölümlerde bölek-bölek ulanýardyk; Bu ýerde ony tutuşlygyna birleşdireris we hemişelik syýasata öwreris.
KVKK we maglumat görnüşleri: has goralýan zat
KVKK (Şahsy maglumatlary goramak kanuny) adamlaryň maglumatlarynyň kanuny işlenmegini kadalaşdyrýan kanun. Iki düşünje aýratyn möhümdir. Şahsy maglumatlar adamy kesgitleýän ýa-da kesgitleýän islendik maglumat: ady, familiýasy, mekdep belgisi, synp, salgy, surat. Specialörite şahsy maglumatlar has ýokary goragy talap edýän duýgur maglumatlaryň bir görnüşidir: saglyk, akyl ýagdaýy, diagnoz, jynsy durmuş, din, etnik degişlilik, jenaýat ýagdaýy. PDR ýazgylarynyň köpüsi bu ikinji, duýgur kategoriýa girýär; sebäbi akyl ýagdaýy, maşgala meseleleri we goldaw taryhy gönüden-göni şahsy maglumatlar. Diýmek, PDR maglumatlary hiç wagt çig görnüşinde jemgyýetçilik gurallaryna girizilmeli däldir.
Iş ýüzünde bu üç düzgüne terjime edilýär: (1) Maglumatlary minimuma eltmek - bir işi ýerine ýetirmek üçin zerur bolan iň az mukdarda işlemek. (2) Anonimleşdirmek - şahsyýeti anyklaýan maglumatlary aýyrmak bilen maglumatlary şahsyýet bilen baglanyşyksyz edip goýuň. (3) Ygtybarly serişdeler we maksat araçägi - mümkin boldugyça maglumat bilen üpjün edilen kärhana gurallaryny ulanyň we maglumatlary diňe ýygnan maksat bilen işlediň.
Üns beriň: "Nädip anonim etdim" diýmek ýeterlik däl. Tekstden bir at aýrylsa-da, ýagdaýyň özboluşly beýany (kiçi mekdebiň ýekeje okuwçysynda gaty üýtgeşik ýagdaý) adamy tanap biler. Anonimleşdirilende diňe bir ady däl, eýsem adamy bilelikde görkezýän jikme-jiklikleri hem umumylaşdyryň.
Anonimleşdirme amaly: gözegçilik prosedurasy
Gurala tekst eksport etmezden ozal şu prosedura eýeriň: (a) Ady, familiýasy, belgisi, synp bölümi, ene-atasynyň ady, salgysy, telefony, mekdebiň ady ýaly göni kesgitleýjileri aýyryň. (b) Gytaklaýyn suratlandyryjylary umumylaşdyryň: "12-B-de ýeke-täk görmeýän okuwçy" ýerine "orta mekdep okuwçysy". (c) Zerur bolanda senäniň we wakanyň jikme-jiklikleri. d) Okalandan soň: "Bu teksti okaýanlar kimiň agzalýandygyny bilip bilermi?" Jogap düşnüksiz bolsa, hasam umumylaşdyryň. Tassyklanan ýazgy diňe edaranyň ýapyk, ygtybarly ulgamyna ýazylýar; AI guraly bu ulgamyň daşynda.
PDR hünär etikasy we AI
PDR hünär etikasy dört esasy ýörelgä esaslanýar, olaryň her biri AI ulanylyşyna gönüden-göni degişlidir:
- Gizlinlik (syrlary saklamak): Talyp maglumatlary goralýar. AI-e çig maglumatlary girizmezlik, anonimleşdirmek we ygtybarly gural saýlamak bu ýörelgäniň talabydyr.
- Peýda: donehli edilen işler okuwçynyň abadançylygyna hyzmat etmelidir. AI okuwçynyň peýdasyna zyýan berjek görnüşde däl-de, amatlylyk üçin ulanylýar.
- Mal ýetmezçiligi: Ilki bilen zyýan bermezlik. Barlanmadyk çykyş, nädogry statistika, bellik etmek we AI-ni krizisde ulanmak zyýan töwekgelçiligi; şonuň üçin barlamak we krizis araçägi etiki hökmany.
- Awtonomiýa: Talybyň özbaşdak karar bermek hukugy goralýar. AI okuwçyny bellige düşürmeli däldir ýa-da onuň adyndan karar bermeli däldir.
Jogapkärçilik muňa goşulýar: Ulanylan her bir çykyş üçin jogapkärçilik hünärmeniň üstüne düşýär; "AI ony öndürdi" gorag däl.
Ikitaraplaýynlyk, medeni duýgurlyk we aç-açanlyk
AI okuw maglumatlarynda sosial nagyşlary görkezip biler. PDR-da bu adalatlylyk meselesi: okuwçynyň jynsyna, medeniýetine ýa-da sosial-ykdysady ýagdaýyna görä stereotip berýän netijeler, mümkinçilikleriň deňligini bozýar. Hünärmen, medeni duýgurlyk we ikitaraplaýynlyk üçin öndürilen mazmuny barlaýar. Şeýle hem aç-açanlyk: zerur bolan ýagdaýynda AI-iň material ýa-da garalama taýýarlanylanda ulanylandygyny aç-açan görkezmeli; Gizlin "jady" hökmünde ulanmaly däl. Talyp bilen gatnaşykda gizlinlik möhümdir; Talybyň düşündirýän zady ulaga eltmeýär.
Stepdimme-ädim: AI ulanmak syýasatyny döretmek
- Maglumatlary toparlara bölüň. Bar bolan maglumatlaryňyzy "şahsy / hususy / köpçülige" bölüň.
- Ulagy saýlaň. Duýgur maglumatlar üçin ýeke-täk ygtybarly, kärhana guraly; Umumy meýilnama üçin anonim işläň.
- Anonimleşdirmek prosedurasyna eýeriň. Her ýazgydan öň barlag düzgünini işlediň.
- Barlamak we ikitaraplaýyn barlag. Her çykyşy hakykat we adalat üçin gözden geçiriň.
- Krizis çägini saklaň. Krizis we maslahat gatnaşyklaryny ulagdan daşda saklaň.
- Jogapkärçiligi alyň we aç-açan boluň. Jemleýji tassyklama hünärmene degişlidir; Ulanyş guramanyň içinde açykdyr.
Göçürip boljak galyplar
1) Anonimlige gözegçilik:
Siziň roluňyz: gizlinlik barlagynyň kömekçisi. Adamy (ady, sany, synpy, mekdebi, üýtgeşik ýagdaý beýany) kesgitläp ýa-da gönüden-göni kesgitläp biljek aşakdaky tekstdäki her sözlemi sanaň we her biri üçin has umumy alternatiwa teklip edip bilersiňiz. Mazmuny düşündirmek. Tekst: [teksti goýmak]
2) Ikitaraplaýyn we medeni duýgurlyk barlagy:
Ikitaraplaýyn we medeni duýgurlyk üçin aşakdaky PDR materialyny barlaň: Onda jyns, medeniýet, sosial-ykdysady ýagdaý ýa-da maşgala gurluşy baradaky stereotipler barmy? Kim aýryp biler? Töwekgelçilikli jümleleri belläň we öz içine alyjy alternatiwalary teklip ediň. Material: [material goýuň]
3) Korporatiw AI ulanyş syýasatynyň taslamasy:
Siziň roluňyz: PDR ýazyjy kömekçisi. Gollanma hyzmaty üçin emeli intellekt gurallaryny ulanmak boýunça gysga içerki syýasaty taýýarlaň. Ingsazgylar: haýsy işlerde ulanylýar, haýsy işlerde ulanylmaýar (krizis, diagnoz, maslahat), maglumatlary anonimleşdirmek düzgüni, barlamak borjy, jogapkärçilik hünärmeniň ygtyýaryndadyr. Gysga we ulanylýar.
Gowşak haýyş / Güýçli haýyş
Gowşak:
Ahmet ıylmaz 8-C ýagdaýyny jemlemek üçin öýünde zorluga sezewar edildi.
Iň duýgur maglumatlary (ady, synpy, aýratyn ýagdaýy) çig görnüşinde ulaga girizýär - KVKK we edep düzgünleriniň çynlakaý bozulmagy; Mundan başga-da, bu duýduryş ýagdaýy bolup biler (9-njy bölüm).
Güýçli:
Siziň roluňyz: gizlinlik gözegçiligi kömekçisi. Bellik: Gurala tabşyrmazdan ozal aşakdaky teksti anonim etdim. Şeýle-de bolsa, gaýtadan barlaň: adamy tanadýan jikme-jiklik barmy? Tekst: "Orta mekdep okuwçysy, öýünde dartgynlylygyň bardygyny görkezýär".
üç sany kiçi halat
1-nji waka - Gytaklaýyn aýan etmek. Hünärmen, adyny ýitiren guralyna tekst girizjek boldy; emma "mekdebiň maýyp arabasyny ulanýan ýeke-täk okuwçysy" jümlesiniň şol adama gönüden-göni degişlidigine düşündi. Muny "talyp" diýip umumylaşdyrdy. Diňe at ýasamak ýeterlik däldi; Üýtgeşik ýagdaýyň beýany hem kesgitleýärdi.
2-nji hadysa - Ikitaraplaýyn düzediş. Hünär materialyny gözden geçiren hünärmen, AI-iň hemişe erkek atlaryny in engineeringenerçilik mysallarynda we ideg hünärlerinde aýal atlaryny ulanýandygyny anyklady. Nusgalary deňleşdirdi we galyby döwdi. Kiçijik ýaly görünýän bu düzediş okuwçylara iberilen habaryň adalatlylygyny saklady.
3-nji waka - Syýasaty döretmek. Gollanma hyzmaty, her kimiň AI-ni başgaça ulanýandygy sebäpli ýüze çykýan bulaşyklygy aradan aýyrmak üçin umumy içerki syýasat tekstini döretdi: krizis we diagnoz däl-de, haýsy meselelerde ulanylýar, maglumatlar anonim edilýär, çykyş barlanýar, jogapkärçilik hünärmeniň üstüne düşýär. AI taslama berdi; Topar mazmuny öz gymmatlyklary bilen jemledi. Näbellilik aýdyň çarçuwany berdi.
Adaty ýalňyşlyklar
- Çig maglumatlary girizmek. Awtoulag adyna / statusyna ýazmak. Çözüw: anonimleşdirmek prosedurasy, ygtybarly gural.
- Diňe adyny aýyrmak. Gytaklaýyn kesgitleýjileri ýatdan çykarmak. Çözgüt: üýtgeşik jikme-jiklikleri hem umumylaşdyryň.
- Ikitaraplaýyn äsgermezlik. Stereotipiki çykyşy kabul etmek. Çözüw: ikitaraplaýyn we medeniýet barlagy.
- Jogapkärçiligi ulagda goýmak. "AI ony öndürdi" diýmekdir. Çözgüt: jogapkärçilik hünärmeniň öňünde.
- Nädogry ulanmak. Bir maksat üçin başga bir maksat üçin ýygnan maglumatlary gaýtadan işlemek. Çözgüt: maksat çägine hormat goýuň.
Tablisa: Maglumatlaryň görnüşi we AI düzgüni
Maglumatlaryň görnüşi
mysal
AI düzgüni
köpçülik
Umumy hünär bilen tanyşlyk
erkin elýeterli
şahsy maglumatlar
Ady, sany, synpy
Anonim bolmazdan girip bolmaýar
Qualityörite hil maglumatlary
Akyl ýagdaýy, maşgala, diagnoz
Hiç haçan çig görnüşinde girip bolmaz.
krizis maglumatlary
Töwekgelçilik, hyýanatçylyk, öz janyna kast etmek
Hiç haçan ulaga girmäň (9-njy bölüm)
Gysgaça
PDR-da gizlinlik hünäre bolan ynamyň esasyny we AI döwründe iň synagdan geçen prinsipdir. KVKK maglumatlary şahsy we şahsy maglumatlara bölýär; PDR maglumatlarynyň köpüsi duýgur we çig görnüşinde gurallara girizilmeýär. Maglumatlary minimuma eltmek, anonimleşdirmek (göni we gytaklaýyn kesgitleýjiler bilen) we gurallary howpsuz saýlamak esasy düzgünlerdir. Hünär etikasynyň dört ýörelgesi - gizlinlik, peýdalylyk, kemçiliksizlik, özbaşdaklyk - AI-ni ulanmak üçin hökmany; Ikitaraplaýyn gözegçilik edilýär, jogapkärçilik hünärmeniň öňünde galýar we ulanylyşy guramanyň içinde aç-açan bolýar.
Programma meselesi
Öz gollanma hyzmatyňyz üçin gysga "AI ulanmak syýasaty" taýýarlaň. “Kärhananyň AI ulanyş syýasaty taslamasy” şablony bilen başlaň; Soňra ony öz edaraňyzyň hakykatyna görä sazlaň. Şeýle hem (anonimizasiýa barlagy) şablonynyň üsti bilen (toslama) tekst geçiriň we iň bolmanda bir gytaklaýyn kesgitleýjini ele alyň we umumylaşdyryň.
gözegçilik sanawy
- [] Özümdäki maglumatlary şahsy / hususy / köpçülige bölýärin.
- [] Anonimleşdirmekde göni we gytaklaýyn kesgitleýjileri umumylaşdyrdym.
- [] Duýgur maglumatlar üçin ygtybarly / kärhana guralyny ulandym.
- [] Çykyşlary ikitaraplaýyn we medeni duýgurlyk üçin barladym.
- [] Jogapkärçiligi kabul etdim we ulanylyşyny aç-açan sakladym.