Kazanimlar:
- Startup'ta veri gizliliği (KVKK), telif, gizlilik sözleşmesi ve yapay zeka çıktısının sahipliği gibi yasal sınırları kavrayabilme
- Yapay zeka kullanımında etik ilkeleri (dürüstlük, şeffaflık, veri koruma) ve bir kurucu yönetişim kontrol listesi oluşturabilme
- Yapay zeka çıktısının hukuki ve mali kararların yerine geçmediğini, son sorumluluğun daima kurucuda kaldığını bir çerçeveye oturtabilme
Modul Sinavi
1. Bir kurucu, yapay zekanın ürettiği 'pazar büyüklüğü 5 milyar dolar' rakamını hiçbir kaynağa bağlamadan doğrudan pitch deck'ine koyuyor. Bu yaklaşımdaki temel hata nedir?
- A) Pazar büyüklüğünü yalnızca danışmanlık firmalarının hesaplayabilmesi
- B) Yapay zeka çıktısını birincil kaynağa bağlamadan ve doğrulamadan sunması; rakamın uydurma veya eski olabileceğini göz ardı etmesi ✔
- C) Pazar büyüklüğünün pitch deck'te hiç yer almaması gerekmesi
- D) Rakamın dolar yerine lira cinsinden verilmemiş olması
Aciklama: Yapay zeka pazar büyüklüğü gibi sayıları akıcı biçimde uydurabilir (halüsinasyon) veya eski veriye dayanabilir. Yatırımcıya sunulan her rakam birincil kaynaktan doğrulanabilir olmalıdır; doğrulanmamış çıktı, test edilmemiş bir varsayım kadar risklidir.
2. Girişimcilikte 'vitamin mi ağrı kesici mi' ayrımı neyi ifade eder?
- A) Ürünün fiziksel mi dijital mi olduğu
- B) Ürünün ucuz mu pahalı mı satılacağı
- C) Ürünün gerçek ve acil bir acıyı mı (ağrı kesici) yoksa hoş ama vazgeçilebilir bir iyileştirmeyi mi (vitamin) çözdüğü ✔
- D) Ürünün bireysel mi kurumsal müşteriye mi satılacağı
Aciklama: Ağrı kesici, müşterinin gerçek ve acil bir acısını çözer; olmazsa iş yürümez, bu yüzden ödeme isteği yüksektir. Vitamin ise hoş ama vazgeçilebilir bir iyileştirmedir. Girişimin başarı şansı, gerçek bir acıyı çözmesiyle doğrudan ilgilidir.
3. Müşteri görüşmelerini yapay zeka ile sentezlerken en büyük tuzak hangisidir?
- A) Nezaket ve onay cümlelerini gerçek talep sinyali sanıp örneklem yanlılığını ve söylenen-yapılan farkını gözden kaçırmak ✔
- B) Görüşme notlarını temaya ayırmak
- C) Görüşmeleri anonimleştirmek
- D) Görüşme sayısını kaydetmek
Aciklama: Müşteriler nezaketen 'harika fikir' diyebilir; bu bir sinyal değildir. Yapay zeka bu onay cümlelerini gerçek ihtiyaçmış gibi özetleyebilir. Kurucu, söylenen ile yapılan (davranış, ödeme isteği) arasındaki farkı ayırt etmelidir.
4. Rakip analizinde yapay zeka kullanırken en kritik doğrulama adımı nedir?
- A) Rakip listesini alfabetik sıraya koymak
- B) Rakip sayısının en az on olmasını sağlamak
- C) Analizi yalnızca İngilizce yaptırmak
- D) Her rakip bilgisini (fiyat, özellik, varlık) birincil kaynaktan teyit etmek, çünkü yapay zeka eski veya uydurma bilgi verebilir ✔
Aciklama: Yapay zekanın eğitim verisi belirli bir tarihte kesilir; rakiplerin güncel fiyatı, özellikleri veya varlığı hakkında eski ya da uydurma bilgi verebilir. Her rakip iddiası, rakibin kendi web sitesi gibi birincil kaynaktan teyit edilmelidir.
5. İş modeli tuvalini (Business Model Canvas) yapay zeka ile doldurduktan sonra kurucunun doğru tutumu hangisidir?
- A) Tuvali kanıtlanmış bir plan sayıp doğrudan uygulamaya geçmek
- B) Tuvali bir varsayımlar haritası olarak görüp her bloğu sahada test edilecek hipotez gibi ele almak ✔
- C) Tuvali yatırımcıya nihai gerçek olarak sunmak
- D) Tuvali bir kez doldurup bir daha güncellememek
Aciklama: Tuval doldurulduğunda ortaya çıkan şey bir gerçek değil, bir varsayımlar haritasıdır. Her blok (müşteri, gelir, kanal) sahada test edilmesi gereken bir hipotezdir; tuvali doğru sanmak, doğrulanmamış varsayımlarla ilerlemek demektir.
6. MVP (minimum uygulanabilir ürün) geliştirmenin temel amacı nedir?
- A) Rakiplerden daha fazla özelliğe sahip olmak
- B) İlk sürümde mükemmel ve hatasız bir ürün çıkarmak
- C) En az çabayla en çok öğrenmeyi sağlayacak en küçük ürünle varsayımları test etmek ✔
- D) Mümkün olan en yüksek fiyattan satış yapmak
Aciklama: MVP'nin amacı en çok özelliği içeren ürünü yapmak değil, en az çabayla en çok öğrenmeyi sağlayacak en küçük ürünü çıkarmaktır. Aşırı mühendislik, doğrulanmamış varsayımlara para ve zaman gömmenin en pahalı yoludur.
7. Birim ekonomisinde LTV/CAC oranının sağlıklı kabul edilmesi için genel kabul gören eşik yaklaşık nedir ve neyi ifade eder?
- A) Yaklaşık 3 ve üzeri; müşteriden kazanılan değerin, onu kazanma maliyetinin birkaç katı olması gerektiği ✔
- B) Tam 1; gelir ve maliyetin her zaman eşit olması gerektiği
- C) 0,5 civarı; maliyetin gelirden yüksek olmasının normal olduğu
- D) 100 ve üzeri; aksi halde girişimin kapatılması gerektiği
Aciklama: LTV (bir müşterinin yaşam boyu getirdiği değer) ile CAC (bir müşteriyi kazanmanın maliyeti) oranının kabaca 3'ün üzerinde olması sağlıklı sayılır; yani müşteriden kazanılan, onu kazanma maliyetinin birkaç katı olmalıdır. Oran 1'e yakınsa iş modeli para kaybediyor demektir.
8. Finansal projeksiyonu yapay zeka ile hazırlarken en doğru yaklaşım hangisidir?
- A) Yapay zekanın verdiği tek sayıyı kesin gelir olarak yatırımcıya sunmak
- B) En yüksek büyüme senaryosunu tek gerçek senaryo kabul etmek
- C) Varsayımları gizleyip yalnızca sonuç tabloyu paylaşmak
- D) Varsayımları açıkça listeleyip senaryolar kurmak ve mali kararları uzman onayına bağlamak ✔
Aciklama: Projeksiyon, altındaki varsayımlar kadar sağlamdır. Tek bir 'kesin' sayı yerine iyimser/gerçekçi/kötümser senaryolar kurulmalı, varsayımlar açıkça listelenmeli ve mali kararlar ile yatırımcıya sunulan rakamlar mali müşavir gibi yetkin uzmanca doğrulanmalıdır.
9. Pitch deck hazırlarken yatırımcı güvenini en hızlı kaybettiren davranış hangisidir?
- A) Ekip slaytında kurucuların geçmişini anlatmak
- B) Kanıtlanamayan abartılı rakam ve iddialarla sunumu şişirmek ✔
- C) Traction'ı gerçek sayılarla göstermek
- D) Net bir yatırım isteği (ask) belirtmek
Aciklama: Deneyimli yatırımcılar rakamları sorgular. Doğrulanamayan abartılı iddialar (şişirilmiş pazar, temelsiz büyüme vaadi) fark edildiğinde tüm sunumun güvenilirliği çöker. Dürüst, kanıtlanabilir ve gerçekçi bir anlatı her zaman daha güçlüdür.
10. Pazarlama kanallarını test ederken bir kanalın gerçekten işe yaradığını nasıl anlarsınız?
- A) Yalnızca gönderinin çok beğeni almasıyla
- B) Kanalın müşteri kazanma maliyetini (CAC) ve getirdiği gerçek değeri ölçüp diğer kanallarla karşılaştırarak ✔
- C) En çok takipçisi olan kanalı seçerek
- D) Rakiplerin kullandığı kanalı otomatik doğru kabul ederek
Aciklama: Bir kanalın başarısı görüntülenme veya beğeni sayısıyla değil, o kanaldan gelen müşterinin kazanma maliyetiyle (CAC) ve getirdiği değerle ölçülür. Ölçülmeyen bir kanaldan gelen büyüme yönetilebilir değildir, sadece şanstır.
11. Aşağıdakilerden hangisi bir 'gösteriş metriği' (vanity metric) örneğidir?
- A) Aylık yinelenen gelir (MRR)
- B) Müşteri elde tutma oranı (retention)
- C) Toplam kümülatif kayıt (signup) sayısı ✔
- D) Ücretli dönüşüm oranı
Aciklama: Gösteriş metriği iyi görünen ama karar aldırmayan, işin sağlığını yansıtmayan sayıdır: toplam kayıt sayısı, sayfa görüntülenmesi gibi. Gerçek metrik ise davranış ve para ile ilgilidir: aktif kullanıcı, elde tutma (retention), gelir, dönüşüm oranı.
12. Girişimin en sık ölüm nedenlerinden biri olan 'kendi fikrine aşık olma' tuzağına karşı yapay zeka nasıl doğru kullanılır?
- A) Yapay zekadan fikri sürekli övmesini isteyerek
- B) Yapay zekayı yalnızca metin güzelleştirmek için kullanarak
- C) Yapay zekaya karar verdirip sorumluluğu ona bırakarak
- D) Yapay zekayı fikrin zayıf yönlerini ve karşı senaryoları üreten bir şeytanın avukatı gibi kullanıp gerçek kanıtı müşteriden arayarak ✔
Aciklama: Kurucu fikrini savunmaya meyillidir; yapay zeka bir 'şeytanın avukatı' ve sparring partneri olarak fikrin zayıf yönlerini, riskleri ve karşı senaryoları üretmek için kullanılabilir. Ama nihai kanıt, yapay zekanın değil gerçek müşterinin davranışıdır.
13. Herkese açık bir yapay zeka aracına startup'ınıza ait bilgi girerken en doğru yaklaşım hangisidir?
- A) Müşteri kişisel verisi ve gizli sırları anonimleştirip hassas bilgide kurumsal, sözleşmeli araç tercih etmek ✔
- B) Hız için tüm ham müşteri listesini ve gizli patent taslağını olduğu gibi yapıştırmak
- C) Sadece şirket adını gizleyip müşteri e-postalarını bırakmak
- D) Veri girmeden önce yalnızca sözlü bir uyarı yeterli saymak
Aciklama: Müşteri kişisel verisi, patentlenmemiş teknik sır, müzakere edilen sözleşme koşulları gibi hassas bilgiler herkese açık araçlara girilmemeli; kimlik bilgileri anonimleştirilmeli ve mümkünse kurumsal, veri işleme sözleşmeli araçlar tercih edilmelidir.
14. Aşağıdakilerden hangisi girişimcilikte yapay zeka kullanımının doğru sınırını ifade eder?
- A) Yapay zeka tüm stratejik ve mali kararları kurucu yerine verebilir
- B) Yapay zeka yalnızca kod yazmakta kullanılabilir, iş kararlarında hiç kullanılamaz
- C) Yapay zeka bir asistan ve karar destek aracıdır; kritik kararların sorumluluğu kurucuda, hukuki/mali onay uzmandadır ✔
- D) Yapay zeka çıktısı gerçek müşteri testinin yerine geçebilir
Aciklama: Yapay zeka bir asistan, taslak üreteci, araştırma hızlandırıcısı ve sparring partneridir. Hangi pazara gireceği, hangi ürünü yapacağı, yatırımcıya hangi rakamı vereceği gibi kararların sorumluluğu ve son onayı kurucuda kalır; hukuki ve mali kritik çıktılar yetkin uzman onayı gerektirir.