Gizlilik, Etik, Telif, Özgünlük ve Mesleğin Geleceği

Kazanimlar:

• Gizlilik, NDA, kişisel veri (KVKK/GDPR) ve doğru araç seçimi ilkelerini çeviri işine uygulayabilme
• Makine kullanımında şeffaflık, hesap verebilirlik, telif ve özgünlük sorumluluğunu ve kaynak doğrulama refleksini benimseyebilme
• İnsan doğrulamasının neden vazgeçilmez olduğunu ve mesleğin yapay zeka çağındaki dönüşümünü kavrayabilme

Bu modülü bir teknik beceriyle değil, mesleğin bütünlüğünü koruyan ilkelerle kapatıyoruz. YZ, çevirmene büyük güç verir; ama bu güç, gizlilik, etik, telif ve özgünlük konularında yeni ve ciddi sorumluluklar da getirir. Bir yanlış paylaşılan gizli belge, bir gizlenen makine kullanımı, bir telif ihlali ya da bir sahte "insan çevirisi" iddiası, tek bir işi değil, bir kariyeri ve müşteri güvenini yok edebilir. Bu ünitede gizliliği, mesleki etiği, telif ve veri sorunlarını, insan doğrulamasının neden vazgeçilmez olduğunu ve mesleğin YZ çağındaki geleceğini öğreneceksiniz.

Gizlilik ve veri: değişmez ilkeler

Çevirmenin eline geçen belgelerin çoğu gizlidir ve gizlilik, mesleğin temel taahhüdüdür. YZ çağında dört kural:

1. Gizli/kişisel/yayımlanmamış metni, veri politikası güvence vermeyen halka açık araca girme. Girdiğiniz metin dış sunucuda işlenir; modelin eğitiminde kullanılabilir, saklanabilir.
2. NDA'ya (gizlilik sözleşmesi) uy. Birçok iş NDA ile gelir; metni dış araca vermek doğrudan ihlaldir ve yasal sorumluluk doğurur.
3. Doğru aracı seç. Gizli işler için yalnızca "veriyi saklamayan/eğitmeyen", kurumsal, sözleşmeli araçlar; kamuya açık işler için genel araçlar.
4. Kişisel veriyi (KVKK/GDPR kapsamı) özel koru. Ad, sağlık, finans, kimlik bilgisi içeren metinler ek özen ister; anonimleştirme veya güvenli ortam gerekir.

KVKK (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu — Türkiye) ve GDPR (Avrupa'nın veri koruma tüzüğü), kişisel verinin nasıl işleneceğini yasayla belirler; ihlali yalnızca etik değil, hukuki bir sorundur.

Dikkat: "Sadece hızlı bir çeviri, kimse görmez" düşüncesi en yaygın gizlilik ihlali gerekçesidir. Bir kez dışarı çıkan bilgi geri alınamaz. Şüphedeyseniz, metni dış araca vermeyin; güvenli yolu seçin.

Etik ve şeffaflık: makine kullanımını gizlememe

Meslek etiğinin YZ çağındaki yeni ekseni şeffaflıktır. Müşteri, işinin nasıl yapıldığını bilme hakkına sahiptir. İki dürüstlük kuralı:

• Makine kullanımını sakla ma. Bir işi MTPE ile yaptıysanız ve müşteri "saf insan çevirisi" beklediyse, bunu gizlemek etik dışıdır. Fiyatlandırma ve beklenti buna göre şekillenmeli.
• Sınırlarını dürüstçe söyle. Uzmanlık alanınız dışındaki bir işi (örneğin ileri hukuk veya tıp) YZ ile "hallederim" diye üstlenmek risklidir; YZ bilgi açığınızı kapatmaz.

Ayrıca hesap verebilirlik: teslim edilen her metnin sorumluluğu çevirmenindir. "YZ öyle çevirdi" bir mazeret değildir; müşteri karşısında sorumlu olan sizsiniz.

Telif, veri ve özgünlük

Üç ayrı ama bağlantılı konu:

• Telif (copyright): Çevrilecek metnin telif hakkı olabilir; çeviri de türev bir eserdir. Bir eseri izinsiz çevirip yayımlamak ihlaldir. YZ'nin bir metni "yeniden yazması" telif sorununu ortadan kaldırmaz.
• Eğitim verisi ve rıza: YZ araçları, kamuya açık ve bazen telifli metinlerle eğitilmiştir; bu, sektörde tartışmalı bir etik konudur. Sizin katkınız: müşterinizin verisini, izinsiz, bir modelin eğitimine "hediye etmeyin".
• Özgünlük ve halüsinasyon: Özellikle beşeri/edebi metinlerde YZ, uydurma alıntı, sahte kaynak, var olmayan deyim üretebilir. Teslim ettiğiniz metnin her kültürel/olgusal iddiası doğrulanmış ve özgün olmalı.

İpucu: Kendinize bir "kaynak doğrulama" refleksi kurun: YZ bir isim, tarih, alıntı, kaynak veya "bilinen gerçek" verdiğinde, onu bağımsız olarak teyit etmeden metne koymayın. Beşeri alanlarda uydurma bir referans, tüm işin güvenilirliğini yıkar.

İnsan doğrulaması: vazgeçilmez son halka

Bu modülün her ünitesinin ortak dersi: YZ hızlandırır, insan doğrular ve sorumluluğu taşır. Doğrulama bir "ekstra adım" değil, işin ayrılmaz parçasıdır. Yüksek riskli metinlerde (hukuk, tıp, güvenlik, marka) doğrulama, çevirinin kendisinden daha önemlidir. İnsan doğrulaması olmadan teslim edilen bir YZ çıktısı, hızlı ama savunmasızdır.

Mesleğin geleceği: yer değiştirme değil, dönüşüm

YZ, çevirmeni işsiz bırakmıyor; işin doğasını değiştiriyor. Rutin, düz, tekrarlı çeviri işleri makineye kayarken, çevirmenin değeri son-düzenleme uzmanlığı, kalite yargısı, kültürel derinlik, uzman alan bilgisi, transkreasyon ve doğrulama gibi makinenin yapamadığı katmanlara kayıyor. Geleceğin çevirmeni; YZ'yi ustaca kullanan, ama nerede güvenilmeyeceğini bilen, alan uzmanlığı ve kültürel yargısıyla fark yaratan kişidir. YZ'yi reddeden de, ona körü körüne teslim olan da geride kalır; onu bir araç olarak ehlileştiren öne geçer.

Üç mini vaka

Vaka 1 — Şeffaflık güven kazandırdı. Bir çevirmen, müşteriye işi MTPE ile yapacağını, hangi kısımların insan yoğun olacağını ve fiyatın buna göre olduğunu baştan açıkladı. Müşteri şeffaflıktan memnun kaldı ve düzenli iş verdi; gizleseydi, ilk sorunda güven kırılırdı.

Vaka 2 — Gizlilik ihlali kariyer riski oldu. Bir serbest çevirmen, gizli bir sözleşmeyi halka açık bir araca girdi; müşteri NDA ihlalini fark edince iş ilişkisi bitti ve referans kayboldu. Tek bir kolaycılık, uzun vadeli güveni yok etti.

Vaka 3 — Doğrulama özgünlüğü kurtardı. Bir akademik çeviride YZ, kaynakta olmayan bir "atıf" ve uydurma bir yazar adı ekledi. Çevirmenin kaynak doğrulama refleksi bunu yakaladı; teslim edilseydi, akademik dürüstlük ihlali ve itibar kaybı olurdu.

Dört kopyalanabilir şablon

1) Gizlilik/araç uygunluk kararı:

Rolün: veri gizliliği danışmanı.Bir çeviri işinin içeriğini tarif edeceğim. Bana (1) bu metningizli/kişisel/telifli olup olmadığını, (2) halka açık bir YZaracında işlenmesinin uygun olup olmadığını, (3) uygun değilsehangi güvenli alternatifi kullanmam gerektiğini söyle.İçerik: [...]

2) Müşteriye şeffaflık notu taslağı:

Bir müşteriye bu işi nasıl yapacağımı dürüstçe açıklayan kısa,profesyonel bir not yaz: makine çevirisi + insan son-düzenlemekullanacağım, hangi kısımlar insan yoğun, doğrulama nasılyapılacak, fiyat/süre buna göre. Abartma, güven ver.İş türü: [...]

3) Kaynak/olgu doğrulama listesi:

Aşağıdaki çeviride doğrulanması gereken tüm olgusal öğeleriçıkar: isimler, tarihler, sayılar, alıntılar, kaynak/atıflar,"bilinen gerçek" iddiaları, deyim/atasözleri. Her birini"bağımsız kaynakla teyit et" diye listele. Metne güvenme,sadece doğrulanacakları çıkar.Çeviri: [...]

4) Etik/telif ön kontrolü:

Aşağıdaki işi tarif edeceğim. Bana olası etik ve telifsorunlarını işaretle: metnin telif durumu, çevirinin türeveser olması, kişisel veri, müşteri verisinin korunması,şeffaflık gereği. Riskleri ve önlemleri listele.İş: [...]

Zayıf prompt / Güçlü prompt

Zayıf: "Bu belgeyi çevir." (Gizlilik, telif, araç uygunluğu hiç sorgulanmadan gizli metin dış araca gidebilir.)

Güçlü: "Önce şunu değerlendir: bu belge bir hasta raporu; kişisel sağlık verisi içeriyor. Halka açık bir araçta işlenmeli mi, yoksa güvenli/kurumsal bir ortam mı gerekir? KVKK açısından nelere dikkat etmeliyim? Uygun ortamı belirledikten sonra çeviri planını ver."

Fark: güçlü prompt işe gizlilik ve yasa kontrolüyle başlar; çeviri, doğru ve güvenli ortam belirlendikten sonra gelir.

Etik boyutlar tablosu

Boyut

Risk

Önlem

Gizlilik

Sızan belge, NDA ihlali

Güvenli araç, veri politikası

Kişisel veri

KVKK/GDPR ihlali

Anonimleştir/güvenli ortam

Telif

İzinsiz türev eser

İzin/hakları kontrol et

Şeffaflık

Gizlenen makine kullanımı

Müşteriye açık ol

Özgünlük

Halüsinasyon, sahte kaynak

Kaynak doğrulama

Hesap verebilirlik

"YZ yaptı" mazereti

Sorumluluğu sahiplen

Sık yapılan hatalar

• Gizli metni "hızlı olsun" diye halka açık araca girmek. Geri alınamaz ihlal.
• Makine kullanımını müşteriden gizlemek. Güven kırıldığında telafisi zor.
• Telif ve türev eser hakkını yok saymak. Yasal risk.
• YZ'nin uydurduğu kaynak/alıntıyı doğrulamadan koymak. Özgünlük ve itibar kaybı.
• Sorumluluğu YZ'ye yıkmak. Teslim edilen işin sahibi çevirmendir.

Özetle

YZ çağında çevirmenin gücü kadar sorumluluğu da artar. Gizlilik dokunulmazdır: gizli, kişisel ve telifli metin güvenli olmayan araca girmez. Etik, şeffaflığı ve hesap verebilirliği gerektirir: makine kullanımı gizlenmez, sorumluluk sahiplenilir. Telif ve özgünlük ciddiye alınır; YZ'nin uydurabileceği kaynak ve deyimler doğrulanır. İnsan doğrulaması, işin vazgeçilmez son halkasıdır. Mesleğin geleceği, YZ'yi ustaca kullanan ama sınırlarını bilen, kültürel ve uzman yargısıyla fark yaratan çevirmenindir.

Uygulama görevi

Elinizdeki (veya örnek) bir iş için tam bir "sorumlu çeviri" kontrolü yapın: "Gizlilik/araç uygunluk kararı" şablonuyla doğru aracı belirleyin; "etik/telif ön kontrolü" ile riskleri listeleyin; "müşteriye şeffaflık notu" taslağı yazın; ve bir örnek çeviride "kaynak/olgu doğrulama listesi" çıkarıp en az üç öğeyi bağımsız olarak teyit edin. Bu dört adımı kendi standart iş akışınıza ekleyin.

Kontrol listesi

• [ ] Metnin gizli/kişisel/telifli olup olmadığını değerlendirip doğru aracı seçtim.
• [ ] KVKK/GDPR kapsamındaki verilere ek özen gösterdim.
• [ ] Makine kullanımı ve süreç konusunda müşteriye şeffaf oldum.
• [ ] YZ'nin ürettiği kaynak, alıntı ve olguları bağımsız olarak doğruladım.
• [ ] Teslim edilen işin sorumluluğunu YZ'ye değil kendime bıraktım.

Modul Sinavi

1. Çeviri ve tercümanlıkta yapay zeka için en doğru konumlandırma aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Yapay zeka bir taslak, terim ve kalite aracıdır; anlam, ton, kültür ve nihai teslimatın sorumluluğu insandadır ✔
• B) Yapay zeka insan onayı olmadan hukuki ve tıbbi çevirileri doğrudan teslim edebilir
• C) Yapay zeka yalnızca kelime çevirmekte işe yarar, kalite ve terimle ilgisi yoktur
• D) Yapay zeka her zaman insandan daha isabetli olduğu için tüm çeviri kararlarını ona bırakmak gerekir

Aciklama: Yapay zeka; çeviri taslağı, terim, özet ve kalite yardımcısıdır. Anlam, ton, kültür, yaratıcılık ve nihai teslimatın sorumluluğu yetkin çevirmene aittir; doğrulanmamış bir çıktı bir sözleşme hatasına, tıbbi bir yanlışa veya bir marka krizine yol açabilir.

2. Makine çevirisi çıktısının 'akıcı ama yanlış' olması ne anlama gelir ve neden tehlikelidir?

• A) Akıcı çeviri her zaman doğrudur, bu yüzden ek kontrol gereksizdir
• B) Cümle hedef dilde doğal görünse bile anlamı, sayıyı veya olumsuzluğu yanlış aktarmış olabilir; akıcılık doğruluğu garanti etmez ✔
• C) Yanlış çeviriler her zaman dilbilgisi olarak da bozuk olur, kolayca fark edilir
• D) Akıcılık yalnızca edebi metinlerde önemlidir, teknik metinlerde önemsizdir

Aciklama: Makine çevirisi kusursuz, doğal bir cümle üretse bile kaynaktaki sayıyı, olumsuzluğu veya anlamı bozmuş olabilir. Akıcılık doğruluk garantisi değildir; bu yüzden sayı, tarih, özel ad ve olumsuzluklar akıcılığa aldanmadan kaynakla ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

3. NMT (sinirsel makine çevirisi) ile LLM tabanlı çeviri arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

• A) NMT talimat alır ama LLM alamaz; bu yüzden LLM yalnızca kelime kelime çevirir
• B) İkisi de tamamen aynıdır, aralarında hiçbir pratik fark yoktur
• C) LLM ton, terim ve kitle gibi talimatları anlayıp bağlamı daha geniş görür; NMT hızlı ve tutarlıdır ama talimat almakta zayıftır ✔
• D) LLM her zaman NMT'den daha hızlıdır ve hiçbir zaman ekleme yapmaz

Aciklama: NMT hızlı ve tutarlıdır ama talimat almakta ve geniş bağlamı görmekte zayıftır. LLM ise ton, terim listesi ve kitle gibi talimatları anlar ve bağlamı daha geniş görür, ama eklemeler yapabildiği için halüsinasyon riskine karşı kontrol gerektirir.

4. Hafif son-düzenleme (light post-editing) ile tam son-düzenleme (full post-editing) arasındaki fark nedir?

• A) Hafif son-düzenleme daha kalitelidir, tam son-düzenleme sadece hızlı bir taramadır
• B) İkisi arasında hiçbir fark yoktur, sadece isimleri farklıdır
• C) Tam son-düzenleme yalnızca iç kullanımlık metinlerde, hafif son-düzenleme yayımlanacak metinlerde kullanılır
• D) Hafif son-düzenleme metni doğru ve anlaşılır yapar; tam son-düzenleme ise insan çevirisi kalitesinde, yayına hazır bir sonuç hedefler ✔

Aciklama: Hafif son-düzenlemede amaç metni doğru ve anlaşılır yapmaktır; stilistik dokunuş yapılmaz, iç/geçici metinler için uygundur. Tam son-düzenlemede amaç çıktının insan çevirisinden ayırt edilemez olmasıdır; yayımlanacak, marka görünürlüğü olan metinler için gerekir.

5. MTPE'de 'aşırı düzeltme' (over-editing) neden bir sorundur?

• A) Aşırı düzeltme çeviriyi her zaman daha doğru yapar, bu yüzden teşvik edilir
• B) Doğru ve uygun cümleleri gereksiz yere baştan yazmak MTPE'nin zaman avantajını yok eder; sadece hatalı yerler düzeltilmelidir ✔
• C) Aşırı düzeltme sadece hızı artırır, kaliteyi hiç etkilemez
• D) Aşırı düzeltme yalnızca makine çevirisinde değil, sıfırdan çeviride bir sorundur

Aciklama: Aşırı düzeltme, makinenin verdiği doğru ve uygun cümleyi sırf kişisel tercihle baştan yazmaktır. Bu, MTPE'nin bütün zaman avantajını yok eder. Kural: makine çıktısı doğru, anlaşılır ve uygunsa dokunmayın; sadece hatalıysa düzeltin.

6. Bir termbase'te 'yasak karşılık' (kullanılmaması gereken çeviri) belirtmenin temel faydası nedir?

• A) Yasak karşılık belirtmek gereksizdir çünkü makine zaten hiç hata yapmaz
• B) Yasak karşılıklar sadece edebi çeviride işe yarar, teknik metinde gereksizdir
• C) Doğru karşılığın yanında yanlış alternatifleri açıkça yasaklamak, tutarsızlığı ve marka dilinin bozulmasını önler ✔
• D) Yasak karşılık belirtmek çeviriyi yavaşlatır ve hiçbir fayda sağlamaz

Aciklama: Sadece doğru karşılığı yazmak, yanlış ama makul görünen alternatiflerin kullanılmasını engellemez. Yasak karşılıkları açıkça belirtmek ('account' için sadece 'hesap'; 'profil', 'üyelik' KULLANMA) tutarsızlığı ve marka dilinin bozulmasını önlemenin en etkili yoludur.

7. Çeviri belleğine (TM) ne yazılmalıdır ve neden?

• A) Her makine çıktısı doğrulanmadan TM'ye yazılmalıdır, çünkü hız her şeyden önemlidir
• B) TM'ye hiçbir çeviri yazılmamalıdır, sadece kaynak metinler saklanmalıdır
• C) Farklı müşterilerin TM'leri birbirine karıştırılarak tek bir büyük TM yapılmalıdır
• D) Yalnızca doğrulanmış, onaylı çeviri yazılmalıdır; ham makine çıktısı TM'ye girerse hata gelecekteki işlere taşınıp çoğalır ✔

Aciklama: TM'ye yalnızca doğrulanmış, onaylı çeviri yazılmalıdır. Ham makine çıktısını doğrulamadan TM'ye kaydetmek, hatanın gelecekteki işlere '%100 eşleşme' olarak güvenilir görünüp defalarca geri dönmesine yol açar. Çöp girer, çöp çıkar.

8. Yerelleştirmede yazılım metinlerindeki placeholder'lar (örneğin {name}, %s) nasıl ele alınmalıdır?

• A) Placeholder aynen korunur; çevrilmez, silinmez, biçimi bozulmaz, yalnızca gerekiyorsa yeri taşınır ve QA ile kontrol edilir ✔
• B) Placeholder'lar da diğer kelimeler gibi hedef dile çevrilmelidir
• C) Placeholder'lar okunabilirliği bozduğu için silinmelidir
• D) Placeholder'lar önemsizdir, çeviride hiç dikkate alınmasına gerek yoktur

Aciklama: Placeholder'lar çalışma anında değişkenle dolan işaretlerdir. Bunları çevirmek, silmek veya biçimini bozmak yazılımın çökmesine ya da ham metin görünmesine yol açar. Placeholder aynen korunur; yalnızca yeri hedef dilin söz dizimine göre taşınabilir ve mutlaka bir placeholder QA turu yapılır.

9. Altyazı çevirisinde CPS (saniyedeki karakter sayısı) sınırı neyi ifade eder?

• A) Altyazının ekranda kaç saniye kalacağını değil, kaç renk kullanılacağını belirler
• B) Yalnızca dublajda geçerlidir, altyazıyla ilgisi yoktur
• C) İzleyicinin rahat okuyabilmesi için altyazının hız sınırıdır; bu yüzden altyazı anlamı koruyarak kısaltma gerektirir ✔
• D) CPS ne kadar yüksekse altyazı o kadar iyidir, sınır koymaya gerek yoktur

Aciklama: CPS, izleyicinin altyazıyı rahat okuyabilmesi için gereken hız sınırıdır (yetişkin içeriğinde genelde ~17 karakter/saniye). Bu yüzden altyazı çevirisi kelime kelime çeviri değil, anlamı koruyarak sığdırma ve kısaltma işidir; izleyici hem görüntüyü izler hem okur.

10. Otomatik konuşma tanıma (ASR) ile üretilen deşifre neden doğrulanmadan çeviriye geçilmemelidir?

• A) ASR her zaman kusursuzdur, bu yüzden doğrulama zaman kaybıdır
• B) ASR sadece dilbilgisi hatası yapar, anlamı hiçbir zaman bozmaz
• C) ASR çıktısı zaten çeviridir, ayrıca çevirmeye gerek yoktur
• D) ASR özellikle özel ad, sayı, aksan ve gürültüde yanılır; yanlış deşifre çeviriye taşınacağı için sesle doğrulanmalıdır ✔

Aciklama: ASR gürültü, aksan, örtüşen konuşma, özel adlar, sayılar ve teknik terimlerde sık hata yapar. Yanlış bir deşifre, doğrudan çeviriye ve altyazıya taşınır. Bu yüzden özellikle özel ad, marka ve sayılar sesle karşılaştırılarak doğrulanmalıdır.

11. MQM gibi bir hata çerçevesi çeviri kalitesini değerlendirmede ne sağlar?

• A) Her hatayı kategori ve ağırlığa (kritik/majör/minör) göre sınıflayıp kaliteyi objektif ve karşılaştırılabilir biçimde puanlamayı sağlar ✔
• B) Çeviriyi otomatik olarak düzeltir, insan değerlendirmesini tamamen ortadan kaldırır
• C) Sadece sayı hatalarını yakalar, anlam ve terim hatalarıyla ilgilenmez
• D) Kaliteyi ölçmez, yalnızca çevirinin uzunluğunu hesaplar

Aciklama: MQM (çok boyutlu kalite metrikleri), her hatayı bir kategoriye (doğruluk, terim, akıcılık, stil, biçim) ve bir ağırlığa (kritik/majör/minör) atar. Böylece 'iyi/kötü' öznelliği yerine hata puanı verilebilir, çevirmenler/motorlar objektif karşılaştırılır ve teslim kararı sayısal eşiğe bağlanabilir.

12. BLEU gibi otomatik çeviri metriklerinin temel sınırı nedir?

• A) Anlamı insandan daha iyi anladığı için insan değerlendirmesini gereksiz kılar
• B) Kelime örtüşmesine bakar, anlamı gerçekten anlamaz; bu yüzden sistem eğilimi ölçer ama tek bir metnin teslim kararını veremez ✔
• C) Her zaman kusursuzdur ve bir metnin teslim edilebilirliğine tek başına karar verebilir
• D) Yalnızca sözlü çeviride kullanılır, yazılı çeviriyle ilgisi yoktur

Aciklama: BLEU, çeviriyi bir insan referansıyla kelime örtüşmesine göre puanlar ama anlamı gerçekten anlamaz. Referanstan farklı ama doğru bir çeviri düşük, referansa benzeyen ama yanlış bir çeviri yüksek puan alabilir; kritik bir olumsuzluk hatası puanı çok az etkiler. Bu yüzden metrik sistem eğilimi ölçer, tek metnin teslim kararını vermez.

13. Konferans tercümanlığında yapay zekanın en güçlü ve en uygun rolü hangisidir?

• A) Canlı eş zamanlı çeviriyi tümüyle üstlenerek tercümana olan ihtiyacı kaldırmak
• B) Gizli toplantıların sesini otomatik olarak dış servislere aktarmak
• C) Hazırlık dahil tercümanlığın hiçbir aşamasında herhangi bir işe yaramamak
• D) Etkinlik öncesi hazırlıkta (brifing, iki dilli glossary, sayı ve özel ad kartları) güçlüdür; canlı eş zamanlı çeviri insana kalır ✔

Aciklama: Tercümanlıkta iş büyük ölçüde hazırlıkta kazanılır ve yapay zeka tam da burada güçlüdür: alan brifingi, iki dilli glossary, konuşmacı üslubu, sayı ve özel ad kartları hazırlar. Canlı eş zamanlı çevirinin kendisi ise gecikme, hata, gizlilik ve bağlam nedeniyle insan tercümanındır.

14. Transkreasyon (yaratıcı çeviri) diğer çeviri türlerinden nasıl ayrılır?

• A) Kaynağın kelimelerine değil duygusal etkisine ve amacına sadakattir; hedef kültürde aynı etkiyi yaratmak için kaynaktan uzaklaşılabilir ✔
• B) Kaynağı her zaman kelime kelime, hiç değiştirmeden çevirmektir
• C) Yalnızca hukuk ve tıp metinlerinde kullanılan bire bir çeviri türüdür
• D) Anlamı tamamen göz ardı edip rastgele yeni bir metin yazmaktır

Aciklama: Transkreasyon, özellikle reklam ve marka metinlerinde kaynağın kelimelerini değil duygusal etkisini ve amacını hedef kültürde yeniden yaratmaktır; bazen kaynaktan bilinçli olarak uzaklaşılır çünkü amaç kelime sadakati değil, aynı etkidir. Yapay zeka burada bir fikir çoğaltıcıdır; nihai kültürel kararı insan verir.

15. Gizli bir belgeyi (örneğin imzalanmamış bir sözleşme veya hasta raporu) çevirirken doğru yaklaşım nedir?

• A) Hız için en pratik olan halka açık çeviri aracına girilir, gizlilik sonra düşünülür
• B) Belge zaten çevrilecekse gizliliğin bir önemi yoktur, her araç kullanılabilir
• C) Halka açık araçlara girilmez; yalnızca veriyi saklamayan, güvenli ve kurumsal araçlar kullanılır, şüphede metin dış araca verilmez ✔
• D) Gizli belgeler yalnızca sesli olarak çevrilirse hiçbir gizlilik riski oluşmaz

Aciklama: Gizli, kişisel veya yayımlanmamış metinler, veri politikası güvence vermeyen halka açık araçlara girilmez; bu bir NDA/gizlilik ihlali ve KVKK/GDPR açısından yasal risktir. Yalnızca veriyi saklamayan/eğitmeyen, kurumsal ve güvenli araçlar kullanılır; şüphede kalınırsa metin dış araca verilmez.