Girdeji:
- Çaganyň maglumatlarynyň aýratyn maglumatlardygyna we KVKK we gizlinligiň çäginde anonimleşdirilmelidigine düşünmek we durmuşa geçirmek ukyby we maşgala razyçylygyny talap etmek.
- Emeli intellekt gurallaryna maglumat howpsuzlygy, saklamak we model okuwynda ulanmak nukdaýnazaryndan baha bermek we ygtybarly birini saýlamak ukyby
- Kesel anyklaýyş ygtyýary, stigma, diskriminasiýa we çaganyň iş prosesine iň gowy gyzyklanmasy ýaly etiki çäkleri saklamak ukyby
Çaganyň ösüş faýlynda çaganyň iň ýakyn maglumatlary bar: ösüş taryhy, maşgala ýagdaýy, barlag netijeleri, synlar we käwagt lukmançylyk maglumatlary. Bu maglumatlar nädogry eliňe düşse ýa-da nädogry ulanylsa, çaga geljek ýyllarda zyýan berip biler: bellik, stigma, diskriminasiýa. Şonuň üçin çagalaryň maglumatlaryny goramak, çagany ösdürmek boýunça hünärmeniň iň çynlakaý jogapkärçiliklerinden biridir; Emeli intellekt döwründe bu jogapkärçilik köpelýär, sebäbi maglumatlary gurallara goýmak birnäçe sekunt alýar we yzyna gaýtaryp bolmaýar. Bu bölümde, çagalaryň maglumatlarynyň kanuny ýagdaýy, emeli intellekt gurallaryna şahsy durmuşyň eldegrilmesizligi we ahlak çäkleri barada maglumat bereris.
Birinjiden, kanuny esas: Türkiýede KVKK (Şahsy maglumatlary goramak kanuny) şahsy maglumatlaryň işlenişini düzgünleşdirýär. Çaganyň saglygy we ösüş maglumatlary ýörite şahsy maglumatlar kategoriýasynda; Bu kategoriýa iň ýokary gorag derejesine degişlidir. .Ewropada onuň ekwiwalenti GDPR. Çaga ýagdaýynda duýgurlyk hasam uludyr, sebäbi çaga öz maglumatlary barada dogry razylyk berip bilmeýär; Razylyk (aç-açan razylyk) kanuny wekilden, ýagny maşgaladan alynýar. "Çaganyň iň gowy gyzyklanmasy" ýörelgesi her kararda agdyklyk edýär.
Anonimleşdirme: iň esasy we güýçli ädim
Emeli intellekt bilen işleýän wagtyňyz şahsy durmuşyň eldegrilmesizligini goraýan iň esasy, iň amaly ädim anonimleşdirmekdir: şahsyýeti açýan ähli maglumatlary (ady, familiýasy, TR ID belgisi, doglan senesi, mekdebiň / okuw jaýynyň ady, salgysy, teswirnamasy / faýl belgisi, maşgala atlary) maglumatlardan aýyrmak we diňe işiňiz üçin zerur bolan kesgitlenmedik maglumatlary ulanmak. "Elif Kaýa, 3 ýyl 2 aý" ýerine "3 ýyl 2 aýlyk gyz" ýazmak, Papatýa çagalar bagy maglumat işini edýär, ýöne şahsyýetini goraýar.
Üns beriň: köp ownuk jikme-jiklikler bir ýere jemlenende şahsyýet täzeden döräp biler (bu täzeden kesgitlemek diýilýär). Mysal üçin, "X obadaky ýeke ekiz, kakasy müdir" ýaly jikme-jiklikler, ady bolmasa-da adamy tanap biler. Şonuň üçin diňe bir ady pozmak bilen çäklenmän, ony özboluşly edýän jikme-jiklikleri umumylaşdyrmak hem zerurdyr.
Çig (paýlaşyp bolmaýar)
Anonim (paýlaşylýan)
Elif Kaýa, TC 123 ..., 12.03.2022-nji ýylda doglan.
3 ýaşly 2 aýlyk gyz
Papatýa çagalar bagy, 3-A synp
mekdebe çenli çagalar edarasy
Ejesi Aýşe, kakasy Muhtar.
ene-atalar
Faýl belgisi 2024/187
(aýryldy)
Üns beriň: Çaganyň şahsyýet maglumatyny, doly hasabatyny ýa-da suratyny köpçülige açyk emeli intellekt guralyna ýüklemek KVKK we şahsy durmuşyň eldegrilmesizligi bolup, ony yzyna alyp bolmaýar. Maglumat daşarky serwere gidýär we käbir gurallar ony model okuwy üçin ulanyp bilerler. Uploadüklemezden ozal elmydama anonim boluň.
Gural saýlamak we maglumatlaryň ömri
Her AI guralynyň gizlinlik derejesi deň däl. Bir gural baha berlende soraň: Bu modeli taýýarlamakda netijeliligi ulanýarmy? Maglumatlary nirede saklaýar we näçe wagtlap? Maglumatlary gaýtadan işlemek şertnamasyny hödürleýärmi (korporatiw ulanmak üçin)? Serwerleri nirede? Maglumatlaryňyzy ulanmaýan korporatiw, şertnama we okuw gurallary köpçülige açyk mugt gurallardan has ygtybarlydyr. Şeýle-de bolsa, iň ygtybarly guralda-da gereksiz şahsyýetnamalary paýlaşmaň - anonimleşdirmek ähli ýagdaýlarda ilkinji goragdyr.
Maglumatlaryň ömrüni gözden geçiriň: maglumatlary ýygnaň (tassyklaň), işlediň (zerur bolanda), saklaň (ygtybarly, wagtlaýyn), paýlaşyň (diňe ygtyýarly, näbelli) we pozuň (ýerine ýetirilende). AI gurallaryna ýapyşan zadyňyz, bu aýlawdan daşlaşmak howpuny döredýär.
Maslahat: Halaýan teklipleriňiziň üstünde gaty düzgün goýuň: "Bu söhbetdeşlikde çagany ýa-da maşgalany kesgitleýän maglumatlary paýlaşmaýaryn." Dolandyryş refleksini döretmek iň köp ýaýran düzgüniň bozulmagynyň öňüni alýar (ID-ni ýalňyşlyk bilen ýelmemek).
Etiki çäkler: diagnoz, stigma, diskriminasiýa
Gizlinlik tehniki mesele, ýöne etika has giňdir. Üç serhet möhümdir. Diagnostiki ygtyýarlyk: çaganyň ösüşi boýunça hünärmen barlag we ösüş bahalandyrmasyny geçirýär; Kesgitli diagnoz degişli lukmanyň / kliniki toparyň işidir. Emeli intellekt bu çäkleri bilenok; gorarsyňyz. Stigma: çagany ir we hemişelik belligi bilen bellemek (faýlda, maşgalada, öz pikiriňizde) çaga adalatsyz bolup, olaryň ösüşine ýaramaz täsir edip biler. Diskriminasiýa we ikitaraplaýynlyk: AI okuw maglumatlarynda ikitaraplaýyn pikirleri görkezip biler; Belli bir medeniýet, jyns ýa-da sosial-ykdysady topar babatynda ikitaraplaýyn netijeleri berip biler. Hünärmen bulara üns bermeli we düzetmeli. Bularyň hemmesinden ýokarda çaganyň iň oňat bähbitleri ýörelgesi dur: her bir karar çaganyň peýdasyna bolýarmy?
Göçürip boljak dört teklip
1) Anonimleşdirme haýyşy:
Men size tekst bererin. Çaganyň ýa-da maşgalanyň şahsyýetini açyp biljek islendik maglumatlary aýyryň (ady, familiýasy, TR şahsyýetnamasy, doglan senesi, mekdep / okuw jaýy, salgysy, faýl belgisi, üýtgeşik maglumatlar); umumy aňlatma bilen çalşyň ([gyz], [mekdebe çenli okuw jaýy]). Diňe ady däl, adamy tanap biljek üýtgeşik jikme-jiklikleri hem umumylaşdyryň. Aýyran zatlaryňyzy sanaň. Tekst: [çig]
2) Awtoulagyň gizlinligini bahalandyrmak haýyşy:
Maňa AI guralyny çaga maglumatlary bilen ulanyp biljekdigimi ýa-da ýokdugyny kesgitlemek üçin soramaly gizlinlik soraglarynyň sanawyny beriň (bilim, saklamak, şertnama, serweriň ýerleşýän ýeri, pozulmagy). Jogaplary düzmäň; soraglary sanap geçiň.
3) Etika / ygtyýarlyk gözegçiliginiň çägi:
Etiki taýdan aşakdaky teksti gözden geçiriň: (1) diagnoz goýýarmy? (2) kemsidiji bellik barmy? (3) medeni / jyns / sosial-ykdysady taraplar barmy? Her meseläni belläň we düzedilen, seresap alternatiwany teklip ediň. Tekst: [garalama]
4) Maşgala razylygy baradaky maglumat teksti:
Çaganyň maglumatlaryny nädip ulanjakdygymy we gorajakdygymy düşündirýän maşgala gysgaça BELLIK / MAZMUN tekstini taýýarlaň. Ol öz içine alýar: haýsy maglumatlar, haýsy maksat bilen, nädip goralýar, kim bilen paýlaşylýar, yzyna almak hukugy. Hukuk maslahatyny bermek; Taslamadyr we edara tarapyndan tassyklanmalydyr.
üç sany kiçi halat
1-nji waka - Şahsyýeti ýüklemek düzgüni. Işli gün, hünärmen doly ady we şahsyýetnamasy bilen çaganyň ösüş hasabatyny köpçülige açýar we "jemläň" diýýär. Maglumat edaradan çykdy we maşgala razyçylygy alynmady. Dogry ýol, 1-nji haýyş bilen maglumatlary anonimleşdirmek we ygtybarly guralda diňe näbelli maglumatlary ulanmakdy. Bu düzgün bozma kanuny we ahlak meselesidir we yzyna gaýtaryp bolmaz.
2-nji waka - gaýtadan tanamak. Hünärmen adyny pozýar, ýöne "obadaky ýeke-täk üçlük, kakasy ymam" diýen jikme-jigi galdyrýar. Bu jikme-jiklik çagany hatda ady bolmasa-da kesgitleýär. Hünärmen, "oba ýerlerinde ýaşaýan köp göwreli çaga" üýtgeşik jikme-jiklikleri umumylaşdyrmak üçin anonimleşdirmegi çuňlaşdyrýar. Şahsyýet indi goralýar.
3-nji waka - Ikitaraplaýyn düzediş. AI pes girdejili maşgala baradaky mazmunda “bu maşgalalara gatnaşmak köplenç ýeterlik däl” ýaly bir taraply çaklamany döredýär. Hünärmen muny 3-nji haýyş bilen alýar; tassyklamany esassyz, kemsidiji we diskriminasiýa tapýar we aýyrýar. Mazmuny her maşgalany deň we hormatlanýan dilde täzeden ýazýar.
Gowşak haýyş / Güýçli haýyş
Gowşak haýyş:
Elifiň doly hasabatyny şu ýere goýýaryn, diagnoz goýuň we maslahat beriň.
Mesele: şahsyýet maglumatlary paýlaşylýar (KVKK bozulmagy), diagnoz talap edilýär (ygtyýarnamanyň artykmaçlygy), razylyk ýok, howpsuz ulag sorag edilmeýär.
Güýçli haýyş:
DRAFT baha bermek üçin aşakdaky ANONYMOUS ösüş gysgaça mazmunyny (şahsyýet maglumaty aýryldy) redaktirläň. Diagnoz goýmak; stigmatizasiýa belliklerini ulanmak; Ikitaraplaýyn çaklamadan gaça duruň. Ynanmaýan ýeriňizi belläň. Gysgaça mazmun: [anonim]
Adaty ýalňyşlyklar
- Şahadatnamalary ýüklemek: Iň ýaýran we iň agyr düzgün bozma; elmydama anonimleşdiriň.
- Ficüzleý anonimleşdirmek: Adyny pozmak ýeterlik däl; üýtgeşik jikme-jiklikleri hem umumylaşdyryň.
- Gurallaryň gizlinligini sorag etme: Maglumatlaryňyzy bilim üçin ulanýan gurallardan gaça duruň.
- Kesel anyklaýyş çäginden geçmek: Baha bermek diagnoz däl; Häkimiýet lukman / topara degişlidir.
- Ikitaraplaýynlygy ykrar etmezlik: AI-iň kemsidiji / diskriminasiýa çaklamalaryny düzediň.
Gysgaça
Çaga maglumatlary aýratyn şahsy maglumatlardyr; KVKK-nyň çäginde iň ýokary goragy talap edýär we maşgaladan gizlinlik we razylyk alynýar. AI bilen işlän wagtyňyz iň güýçli gorag anonimleşdirmekdir - diňe bir ady däl, eýsem şahsyýeti kesgitläp biljek üýtgeşik jikme-jiklikleri hem umumylaşdyryň. Şahsy durmuş üçin gurallara baha beriň; Okuwda maglumatlaryňyzy ulanmaýan ygtybarly birini saýlaň. Etiki çäkleri saklaň (anyklaýyş ygtyýary, stigma, diskriminasiýa / ikitaraplaýynlyk) we her kararda çaganyň iň oňat bähbitlerini göz öňünde tutuň.
Programma meselesi
Anonim däl (hakyky, öz ýazgylaryňyzdan) ösüş belligini alyň; Ekranda görkezmän, 1-nji haýyşyň logikasyny ulanyp, el bilen anonimleşdiriň we çykaran maglumatlaryňyzy sanaň. 2-nji haýyş bilen gizlinlik nukdaýnazaryndan ulanýan AI guralyňyza baha beriň. 3-nji etika bilen etika / ikitaraplaýynlygyň taslamasyny barlaň. Iň azyndan üç düzedişiňize üns beriň (biri anonimleşdirme, bir etika, bir tarap).
gözegçilik sanawy
- [] Maglumatlary anonim etdim; Şeýle hem üýtgeşik jikme-jiklikleri umumylaşdyrdym.
- [] Gizlinlik nukdaýnazaryndan ulanan guralyma baha berdim; Men ygtybarly birini saýladym.
- [] Zerur bolanda maşgala razylygyny aldym.
- [] Kesel anyklaýyş ygtyýarlyk çägini sakladym; Bahalandyrma-diagnoz tapawudyny ulandym.
- [] Aýylganç bellikleri we kemsidiji / ikitaraplaýyn sözleri aýyrdym.
- [] Her kararda çaganyň iň gowy gyzyklanmalaryny göz öňünde tutýardym.
- [] Şahsyýetnamany haýsydyr bir ulaga ýüklemedim.