Girdeji:
- Emeli intellektiň çaganyň ösüş işinde hakyky wagty tygşytlaýandygyny (synlamak, barlag goldawy, meýilnamalaşdyrmak, material, maşgala ugrukdyrylyşy) we baha töwekgelçiligi derejesine görä baha bermek, ýol görkezmek we diagnoz ýaly kararlaryň hünärmen we topara galdyrylýandygyny tapawutlandyrmak.
- Her bir emeli intellektiň çykarylyşyny tassyklanan ölçeg guralyna, gözegçilik we bilermen süzgüçine birikdirip, bir dersi ulanmak ukyby.
- KVKK we gizlinlik çäginde çaganyň maglumatlaryny anonimleşdirmek, maşgala razylygyny almak we howpsuz ulag saýlamak endigine eýe bolmak
Çagany ösdürmek boýunça hünärmen, hakykatdanam gününiň köpüsini iki zat bilen geçirýär: çagany üns bilen synlamak we görýän zatlaryny maşgala we topara geçirip boljak manyly, ygtybarly maglumatlara geçirmek. Çaga berk oturýarmy ýa-da goldawsyz, çaga göz bilen seredýärmi, galam tutýarmy, näçe söz aýdýar, nobatyna garaşyp bilýärmi ... Bularyň hemmesi ownuk synlar; ýöne bilelikde çaganyň ösüş keşbini emele getirýärler. Bu suraty dogry çyzmak gaty gymmatly, sebäbi ir ýüze çykarylan gijikdirme irki goldawa we irki goldaw çaganyň durmuşynda üýtgeşiklige sebäp bolup biler. Ilkinji 1000 gün we mekdebe çenli çagalar ýyllary, beýnimiz iň çalt ösýän mahaly, azajyk gatyşmagyň uly üýtgeşiklik döredip biljek penjiresidir; Bu penjiräni ýitirmezlik hünärmeniň iň gymmatly işi.
Bu surata emeli intellekt (gysgaça aýdylanda AI ýa-da AI - tekst ýazyp bilýän, nagyşlary tanap bilýän, adamlar ýaly şekilleri öndürip we redaktirläp bilýän kompýuter ulgamlary) girýär. Dogry ulanylanda, sizi gaýtalap ýazmakdan, taýýarlamakdan we material öndürmekden halas edýär; Çaga we maşgala bilen geçirýän wagtyňyzy artdyrýar. Nädogry ulanylanda, erkin, ýöne nädogry sözlemi ösüş hasabatyna, maşgala habaryna ýa-da ugruna öwrüp biler. Bu birinji bölümiň maksady programma hödürlemek däl; AI-ni hünäriňize nirede goýmalydygyny we asla nirede goýmaly däldigini anyklamakdyr.
Baş ýörelgäni başdan aýdaýyn: Emeli intellekt çaganyň ösüşi boýunça hünärmen däl-de, kömekçi. Syn etmek, baha bermek, düşündiriş bermek we gönüden-göni karar başarnykly hünärmene we topara degişlidir. Mundan başga-da, ösüş barlagy diagnoz däl; Kesel anyklaýyş edarasy degişli lukmana we kliniki topara degişlidir. Bu söz modulyň diregi; Her bölümdäki başga bir meseläniň üsti bilen şol bir ýörelgä gaýdyp geleris.
Çaganyň ösüş prosesi we AI-iň ýeri
Işiňize düşünmek üçin akymy bäş basgançaga böleliň. Syn, çagany tebigy we gurluşly şertlerde synlaýar we bellik alýar. Barlag we baha beriş goldawy, ygtybarly gurallar (Denwer II, AGTE, GEÇDA ýaly ösüş barlag inwentarlary) bilen çaganyň ösüş derejesini kesgitlemekdir. Bu ýerde "tassyklanan", guralyň ylmy gözlegler arkaly ölçän zadyny ölçemek we türk çagalarynda ygtybarly bolmagy üçin görkezilendigini aňladýar. Meýilnamalaşdyrmak, çaga mahsus bolan işjeňligi, oýun we goldaw meýilnamalaryny taýýarlamagy aňladýar. Material önümçilik diýmek, kartoçkalar, diagrammalar we sosial hekaýalar ýaly gurallary döretmegi aňladýar. Maşgala görkezmesi, maşgalanyň öýde näme etjekdigini ýönekeý we amatly görnüşde düşündirmekdir.
AI bäş basgançagyň hemmesine degip biler, ýöne şol bir ygtyýar bilen däl. Gözegçilik belligini kadalaşdyrmak pes töwekgelçilikdir; Çagany "autizm töwekgelçiligi" diýip bellemek iň ýokary töwekgelçilikdir we hiç haçan AI-iň işi däl. Geliň, bu ýerde birnäçe hünär adalgasyny aýdyňlaşdyralyň: Ösüş ugurlary ösüşiň gözden geçirilýän mowzuklarydyr: umumy hereketlendiriji (uly myşsalar, oturmak), inçe hereketlendiriji (el bilen barmak çaltlygy), dil, aň-düşünje (pikirlenmek, meseläni çözmek), sosial-emosional we öz-özüne ideg. Çelgiler çagalaryň köpüsiniň belli bir ýaşda gazanan ussatlygydyr (mysal üçin, bäbekleriň köpüsi 12 aý töweregi ilkinji ädimini ätýärler). Kesgitlenen bal, barlag guralynda "töwekgelçilik ýok / ýok" araçägini çekýän çäk bahasydyr.
Aşakdaky tablisada missiýanyň üsti bilen AI-iň roly we töwekgelçilik derejesi jemlenendir:
Gözleg
AI-iň roly
Töwekgelçilik derejesi
Kim tassyklaýar / karar berýär
Gözegçilik belliklerini redaktirlemek, faýllary formatlamak
Düzgünleşdiriji, tizlendiriji
pes
bilermen
Waka / oýun meýilnamasynyň taslamasyny ýazmak
eskiz generatory
Orta
bilermen
Maşgala maglumat tekstini taýýarlaň
eskiz generatory
orta
bilermen
Skaner netijesiniň deslapky gysgaça mazmunyny ýazmak
Eskiz generatory, dolandyrylýar
Orta-ýokary
Hünärmen (gural we gözegçilik arkaly tassyklamak)
Ösüş töwekgelçiligini düşündirmek / ugratmak
Kömekçi, soňky söz däl
beýik
Bilermen + topary
Diagnoz / kliniki karar
peýdaly däl
gaty beýik
Lukman + kliniki topar
Bu diagrammadaky bir düzgüni ýadyňyzdan çykarmaň: paýlar artdygyça AI-iň roly kiçelýär we adam razylygy artýar.
Näme üçin "barlamak" bu işiň özenidir
Emeli intellekt diliniň modelleri öz jogaplaryna ynamly ýaly görünýär, ýöne ynamsyz bolup bilerler. Tehniki dilde muňa galýusinasiýa diýilýär: bu modeliň ýok ýaly maglumatlary, iş ýa-da çeşmäni, edil dogry ýaly, erkin sözlemde ýasamagydyr. Çaga ösüşi boýunça hünärmen üçin bu çynlakaý duzak. Model size “çagalaryň köpüsiniň 18 aýa çenli iki sözli sözlem düzýändigini” aýdyp biler (bu ir; iki sözli sözlem adatça 24 aý töweregi garaşylýar). Ora-da "senenama ýaşy irki bäbeklerde esas hökmünde kabul edilýär" (düzedilen ýaş ulanylýar) ýaly nädogry maglumatlary berip biler. Ikisini-de birmeňzeş gürländigi sebäpli, dogry bilen ýalňyşlygy aýyrýan ýeke-täk zat, bilimiňiz we barlamak endigiňizdir.
Barlamak düzgüni üç ädimden ybarat:
- Çeşmä baglanyşyk: Çelgisi, kesilen bal, ýaş kadasy ýaly maglumatlar üçin AI-iň ýadyna däl; Barlanylan gural gollanmalaryna, milli / halkara ösüş gollanmalaryna we öz ýazgylaryňyza bil baglaň. Maglumatlary düşündirmek we tertiplemek üçin AI ulanyň, ýadyňyza salmaň.
- Gözegçilik bilen deňeşdiriň: AI-iň öndürýän her düşündirişini gönüden-göni synlamak we bar bolsa öňki bahalandyrmalar bilen deňeşdiriň. Çaganyň bir sapakda özüni alyp barşy hemişe adaty däl; Aç, ukusyz ýa-da daşary ýurtda ýaşaýan çaga hakyky derejesini görkezip bilmez.
- Hünärmen we etiki süzgüç: Çykyş çaganyň ýaşyna, medeni ýagdaýyna, maşgala ýagdaýyna laýyk gelýärmi; Haýsydyr bir kemsidiji ýa-da aşa ygtyýarly jümleleriň bardygyny anyklaň (diagnozy göz öňünde tutýar).
Üns beriň: AI tarapyndan öndürilen ösüş düşündirişini maşgala ýa-da faýly tassyklamazdan geçirmek, hünär jogapkärçiligiňiz boýunça gol çekilmedik we okalmadyk hasabaty gowşurmak ýalydyr. Düşünjeli bolany üçin düşündiriş dogry däl.
Gizlinlik: çaga maglumatlary aýratyn maglumatlar
Çaga baradaky maglumatlar (ady-familiýasy, TR şahsyýetnamasy, doglan senesi, mekdebi, barlag netijeleri, ösüş taryhy, maşgala maglumatlary) aýratyn şahsy maglumatlar bolup, Türkiye we Europeewropadaky GDPR KVKK (Şahsy maglumatlary goramak kanuny) çäginde goralýar. Çaga meselesinde duýgurlyk hasam ýokary, sebäbi çaga öz maglumatlaryna razylyk berip bilmeýär; Razylyk (habarly razylyk) kanuny wekilden, ýagny maşgaladan alynýar. Çaganyň adyny, mekdebini we diagnozyny köpçülige açyk AI guralyna goýmak çynlakaý düzgün bozmakdyr.
Düzgün ýönekeý: maglumatlary anonimleşdirmek. "Elif Kaýa, 3 ýyl 2 aý, Papatýa çagalar bagy, sözüň gijikmeginde güman edilýär" ýerine "3 ýaş 2 aýlyk gyz, diliň gijikdirilişine gözegçilik" ýazyň; Adyny, edarasyny, şahsyýet maglumatyny aýyryň. Mümkin bolsa, maglumatlary gaýtadan işlemek şertnamasy bolan we maglumatlaryňyzy model okuwynda ulanmaýan korporatiw gurallary saýlaň. Bu mowzugy 10-njy bölümde giňişleýin öwreneris; Emma bu endigi birinji günden başlaň.
Maslahat: Anonimligi refleks etmek üçin, halaýan AI teklipleriňiziň başynda hemişe “şahsyýet maglumatlaryny paýlaşmaň” ýatlatmasyny goýuň. Aşakdaky 4-nji teklip, munuň üçin başlangyç şablon.
Göçürip boljak dört başlangyç teklip
1) Rollary we çäkleri kesgitleýän ulgam çarçuwasy:
Siziň roluňyz: çagany ösdürmek boýunça hünärmeniň DRAFT kömekçisi. Düzgünler: diagnoz goýmaň; "Otizm bar / gijikdirilýär" ýaly kesgitli jümleleri ulanmaň; ynamsyz ýeriňizi belläň [bilermenleriň baha bermegi üçin]; Diňe size beren maglumatlarymdan ýazyň, maglumat düzmäň. Çykyşy seresap we düşündirişli saklaň. Ruleshli jogaplaryňyzda bu düzgünleri saklaň. Düşünýän bolsaňyz, "Men taýýar" diýip ýazyň.
2) Gözegçilik belligini meýdan esasly gysgaça mazmunyna öwürýän teklip:
Aşakdaky anonim syn belliklerini ösüş ugurlaryna (jemi motor, inçe motor, dil, aň-bilim, sosial-emosional, öz-özüne ideg) tertipli GYSGAÇA DRAFT-a öwüriň. Teswirler goşmaň, diňe syn edilenleri suratlandyryň. Missingitirilen meýdan üçin "syn etme" ýazyň. Bellikler: [anonim syn]
3) ageaş düzediş barlagy:
Çaganyň ösüşine baha bererin. Çaga wagtyndan öň doglan bolsa, senenama ýaşyny däl-de, KORRECTED ýaşyny ulanmagy ýada salyň we düzedilen ýaşy nädip hasaplamalydygyny ädimme-ädim düşündiriň. Doglan wagty: [40 - dogluş hepdesi] hepde ir. Häzirki senenama ýaşy: [X aý].
4) Anonimleşdiriş gözegçiligi:
Men size tekst bererin. Çaganyň ýa-da maşgalanyň şahsyýetini açyp biljek maglumat bar bolsa (ady, familiýasy, TR ID, mekdebiň ady, salgysy, doglan senesi, teswirnama belgisi), Olary ýazmaň; [Anonim] çalyşmak bilen teksti täzeden ýazyň we haýsy maglumatlary taşlandygyňyzy sanaň. Tekst: [garalama]
üç sany kiçi halat
1-nji waka - Ygtybarly ulanmak. Hünärmen, maşgalanyň öýde durmuşa geçirip biljek ajaýyp motor ukyplary üçin çäreleriň sanawyny soraýar. AI-e çaganyň adyny dakmaýar, diňe "4 ýaşyndaka, ajaýyp motor ukyplaryny goldamaga gönükdirilendir". AI 8 hadysany teklip edýär; Howpsuzlyk üçin hünärmen iki sanysyny (kiçijik monjuklary öz içine alýar) aýyrýar, öýünde materialy ýok birini uýgunlaşdyrýar we sanawy 6 çärä çenli azaldýar. Dowamlylygy: 25 minudyň ýerine 6 minut. AI taslama berdi, jogapkärçilik we karar bilermeniň ýanynda galdy.
2-nji waka - Barlanmadyk teswir duzagy. Beýleki bir hünärmen, AI 10 aýlyk wagtyndan öň doglan çaganyň (34 hepdede doglan) ösüşini jemleýär. AI çaganyň motor ösüşine senenama ýaşyna (10 aý) baha berýär we "azajyk gijä galýar" diýýär. Şeýle-de bolsa, düzedilen ýaş takmynan 8,5 aý we çaga bu ýaş üçin düýbünden adaty. Hünärmen düzedişden geçse, maşgala üçin gereksiz aladalary döreder. Barlamak ýalan duýduryşyň öňüni alýar.
3-nji waka - Gizlinligi bozmak. Bir edarada işleýän biri, çaganyň doly adyny we ösüş hasabatynyň PDF-ni köpçülige açyk AI guralyna ýükleýär we "baha ber" diýýär. Maglumat daşarky serwere gitdi we ene-atanyň razyçylygy ýokdy. Dogry ýol, maglumatlary anonimleşdirmek we ygtybarly guralda diňe zerur, kesgitlenmedik maglumatlary ulanmakdy. Şahsy maglumatlaryň bozulmagy çaganyň şahsy durmuşyna we hünärmeniň hünär abraýyna zyýan ýetirýär.
Gowşak haýyş / Güýçli haýyş
Gowşak haýyş:
Elif Kaýanyň ösüşine baha beriň: 3 ýaşyndaky Papatýa çagalar bagy, az gürleýär, autizm barmy?
Bu haýyş üç tarapdan ýalňyş: şahsyýet we institusional maglumatlar paýlaşyldy (KVKK bozulmagy), ygtyýarlykdan ýokary ("autizm?"), Gözegçilik maglumatlary we kontekst berilmedik anyklaýyş soragy berildi. AI boşluklary çaklama işleri bilen doldurýar we nädogry we stigmatizasiýa etmek howpy bar.
Güýçli haýyş:
Siziň roluňyz: Çaga ösüşi boýunça hünärmeniň DRAFT kömekçisi. Diagnoz goýmak: "Otizm / gijikdirme" ýaly kesgitli jümleleri ulanmak. Aşakdaky anonim syn belliklerini ösüş sebitleriňize görä tertipli GYSGAÇA DRAFT-a öwüriň. Ynanmaýan ýerleriňizi ýa-da bilermeniň karary talap edilýän ýerlerini belläň [bilermeniň baha bermegine rugsat beriň]. Referüz tutmak zerur bolsa, "goşmaça baha bermek maslahat berilip bilner" ýaly seresaply dili ulanyň. Çaga: 3 ýaşly 2 aýlyk gyz. Syn: aňlatma dilinde ~ 15 söz, iki sözli sözlem ýok; göz bilen baglanyşyk bar; deň-duş oýnuna gatnaşýar; jemi / inçe motor ýaşyna laýyk görünýär.
Güýçli haýyş anonim, roluny we araçägini kesgitleýär, anyklaýyş gadaganlygyny girizýär, gözegçilik maglumatlaryny düzýär we tassyklama belligini soraýar.
Bu modulda öwrenjek zatlaryňyz
Aşakdaky bölümlerde degişlilikde aşakdakylary öz içine alarys: gurallary goldamak we ýaşy düzetmek (2-nji bölüm), ösüşiň gözegçilik meýdanlary (3-nji bölüm), gurluşly gözegçilik belligi (4-nji bölüm), işjeňlik / oýun meýilnamasy (5-nji bölüm), şahsy goldaw meýilnamasy (6-njy bölüm), maşgala ugrukdyryş mazmuny (7-nji bölüm), material önümçiligi (8-nji bölüm), subutnamalary barlamak we çeşmäni barlamak (9-njy bölüm), gizlinlik we etika (11-nji bölüm). Her bölümde göçürip we uýgunlaşdyryp boljak teklipler we gözegçilik sanawlary bolar.
Adaty ýalňyşlyklar
- AI-ni hünärmen hökmünde goýmak: "AI baha berdi, şonuň üçin ýazdym" sözlemi hünär jogapkärçiligini aradan aýyrmaýar; Karar elmydama siziňki.
- Diagnoz bilen bulaşyk barlag: Ekran, diagnoz däl-de, töwekgelçiligi kesgitleýär. AI bu çägi bilenok, ony gorarsyň.
- Şahsyýetnamalary ulaga goýmak: Iň ýaýran we howply ýalňyşlyk. Anonimligi refleks ediň.
- Ageaş düzedişini taşlamak: AI we hatda adamlar ýygy-ýygydan ýalňyşýarlar, esasanam wagty gelmedik bäbeklerde.
- Erkinligi takyklyk bilen bulaşdyrmak: Gowy ýazylan teswir onuň dogrydygyny aňlatmaýar.
Gysgaça
Emeli intellekt çaganyň ösüş işinde güýçli kömekçi bolup durýar: synlamagy gurnaýar, eskizler döredýär, materiallar taýýarlaýar we maşgala mazmunyny çaltlaşdyrýar. Emma syn etmek, baha bermek, teswir bermek we ugrukdyrmak karary bilermeniň özüne bagly; Diagnoz lukman we kliniki topara degişlidir. Töwekgelçilik artdygyça AI-iň roly kiçelýär. Her çykyşy çeşme bilen baglanyşdyryp, syn bilen deňeşdirip, hünärmen / etika süzgüçinden geçiriň. Çaga maglumatlaryny anonimleşdiriň we zerur bolanda maşgala razylygyny alyň. Bu ýörelgeler, modulyň dowamynda görjek her bir tehnikanyňyzyň esasyny düzýär.
Programma meselesi
Öz iş gurşawyňyzdan ýekeje maglumaty saýlaň (maglumatlary anyklamazdan): mysal üçin, çaga üçin ajaýyp hereket hereketleriniň sanawy. Ilki bilen ýokardaky "Güýçli haýyş" nagşyny öz işiňize laýyklaşdyryň. AI çykyşyny alyň we üç sany barlamak ädimini ýerine ýetiriň: (1) her teklibi ygtybarly çeşmä / öz bilimiňize degişli ediň, (2) synlamagyňyz bilen deňeşdiriň, (3) etika / hünärmen süzgüçinden geçiriň. Bir sözlemde çapdan soň azyndan üç nokady düzediň. Bu bellik, AI-iň nirede peýdalydygyny we nirede töwekgelçilikdigini anyk görkezer.
gözegçilik sanawy
- [] AI-ni kömekçi edip belledim; Karar we jogapkärçilik meniňki.
- [] Missiýanyň töwekgelçilik derejesini kesgitledim; Adamlaryň razyçylygy bilen töwekgelçilikli bolup ulaldym.
- [] Barlag bilen diagnozyň arasyndaky tapawudy sakladym; Diagnozy aňladýan aňlatma ulanmadym.
- [] Çaga maglumatlaryny anonim etdim; Şahsyýet / edara maglumatlary paýlaşmadym.
- [] Zerur bolsa, maşgala razylygyny aldym we howpsuz ulag saýladym.
- [] Çykyşy çeşmä birikdirdim, syn bilen deňeşdirdim we hünärmen süzgüçinden geçirdim.
- [] Şeýle hem ýaş düzedişini (wagtyndan öň) talap edýän şertleri barladym.