Girdeji:
- Galýusinasiýanyň (toslanan çeşme, sitata, hadysa) we anahronizmiň näme üçin taryhda iň howply ýalňyşdygyny düşündirip bilmek;
- Katalogdaky her bir salgylanmany barlamak, mazmuny resminama bilen deňeşdirmek we möhüm faktlary tassyklamak düzgünini ulanmak ukyby.
- Hakyky çeşmäniň ýerine nirä seretmelidigini emeli intellektden sorap, çeşmelerde ikitaraplaýyn we sesleri ýitirmek
Bu modulyň her bir bölüminde gaýtalanýan bir duýduryş bar: AI-iň çykyşy tassyklanýança hakykat däl-de, talap. Bu bölüm bu duýduryşy tertibe öwürýär. Taryh we arhiw, esasan, subutnama esaslanýar; Taryhçynyň iň esasy ussatlygy çeşmäni tankytlamakdyr (çeşmäniň kim tarapyndan, haçan, haýsy maksat bilen öndürilendigi we näderejede ygtybarlydygy barada sorag). AI döwründe bu ussatlyk has möhümdi, sebäbi çeşmäniň özi indi ýasalyp bilner.
Bu ýerde üç howpy çuňňur ara alyp maslahatlaşarys: galýusinasiýa (ýasama maglumatlary, çeşmeleri ýa-da sitatalary öndürýän AI), anahronizm (döwürleýin elementler nädogry döwre geçirilýär) we umuman çeşmäni barlamak tertibi. Şeýle hem, AI-iň geçmişde nädogry ýa-da ikitaraplaýyn çeşmelerden öwrenýändigini göreris, şonuň üçin bu ikitaraplaýyn pikiri döredip biler.
Galýusinasiýa: iň howply ýalňyşlyk
Galýusinasiýa, AI aslynda ýok zady ynamly görkezen mahalydyr. Taryhy taýdan köplenç aşakdaky görnüşlerde bolýar:
- Öndürilen çeşme / salgylanma: Arhiw gaznasy, faýl belgisi, kitap ýa-da makala.
- Made-sitata: Aslynda aýdylmadyk söz, resminamada ýok söz.
- -Asalan waka / senesi / adam: Bolmadyk waka, ýalan senesi, ýok adam.
- Toslama baglanyşyk: Iki hakyky wakanyň arasynda ýok sebäp-täsir gatnaşyklary.
Galýusinasiýany howply edýän zat, ynanar ýaly görünýär. .Asalan salgylanma hakyky salgylanma bilen birmeňzeş formata eýe: gaznanyň ady, sany, senesi. Şonuň üçin "format dogry görünýär" hiç haçan "dogry" diýmegi aňlatmaýar.
Üns beriň: YZ tarapyndan öndürilen hiç bir çeşme katalogda ýa-da ygtybarly ýerde tapylmazdan ulanylyp bilinmez. Salgydyň bardygyny subut etmegiň ýeke-täk usuly, asyl çeşmäniň nirededigini görmekdir (arhiw katalogy, kitaphana, neşir). "AI berdi" subutnama däl.
Anahronizm: döwrüň äýnegi
Anahronizm geçmişi şu günki äýnek arkaly görýär. AI häzirki zaman dilinde öwredilendigi sebäpli, oňa güýçli meýilli:
- Anahronizm termini: Döwre degişli bolmadyk söz, edara ýa-da düşünje ulanmak.
- Anahronizm düşünjesi: Häzirki döwrüň ideýasyny (meselem, häzirki zaman ideologiýasy ýa-da şahsyýeti) geçmişe gönükdirmek.
- Gymmat anahronizm: Öňki hereketlere diňe şu günki standartlara baha bermek.
Taryhçynyň işi geçmişe kontekstde düşünmek. AI-de bu kontekst duýgurlygy ýok; Muny özüň bermeli.
Galýusinasiýanyň näme üçin beýle bolýandygyna düşünmek, ondan goramagy aňsatlaşdyrýar. AI “indiki ähtimal sözi” öndürmek üçin işleýän ulgam; "Hakykaty bilmek" ýaly maksady ýok. Sorag berlende, jogabyny bilýärmi ýa-da bilmeýärmi, statistik taýdan ynandyryjy görünýän tekst çykarýar. Arhiw salgylanmasynyň formaty (gaznanyň ady, sany, senesi) öwrenilen nagyş; AI bu nagşy hakyky salgylanmasyz dolduryp biler. Onda "näme üçin AI muny düzýär?" Soragyň jogaby ýönekeý: "bilmezlikden" düzmek has aňsat. Bu galyplary hakyky çeşmeler bilen doldurmak jogapkärçiligiňizdir.
Çeşmäni barlamak tertibi: ädimme-ädim
1. Resursyň bardygyny barlaň. AI tarapyndan berlen her bir salgylanmany katalogda / neşirde tapyň. Eger tapyp bilmeseňiz, ulanmaň.
2. Mazmuny çeşme bilen deňeşdiriň. AI resminama degişli bolan maglumatlar resminamada hakykatdanam barmy? Sitata birmeňzeşmi?
3. Kesgitlemek. Möhüm hakykat üçin azyndan iki sany garaşsyz ygtybarly çeşmä serediň.
4. Çeşme tankytlaryny ulanyň. Çeşmäniň özi ygtybarlymy? Kim ony öndürdi, haçan we haýsy maksat bilen? Ikitaraplaýynmy?
5. Anahronizm süzgüçinden geçiriň. Çykyş döwrüne laýyk gelmeýän terminler, düşünjeler ýa-da baha hökümleri barmy?
6. Sorag düşünjesi. AI taryhy çeşmelerde (bir topara ähmiýet bermän, bir nukdaýnazary goldaýan) taraplary köpeldip bilermi?
Hakyky tanamak gatlagy
Sorag
kim edýär
edara
Bu çeşme hakykatdanam barmy?
Siz katalogda.
Mazmuny
Bu resminamada hakykatdanam aýdylýarmy?
Resminamada
Tassyklama
Başga bir çeşme muny goldaýarmy?
sen, haç
ygtybarlylygy
Çeşme ygtybarlymy?
bilermenleriň pikiri
Döwür
Anahronizmler barmy?
bilermenleriň pikiri
öňdengörüjilik
Kimiň sesi ýitýär / ýoýulýar?
bilermenleriň pikiri
üç sany kiçi halat
1-nji waka - Alty sany ýasama salgylanma. Gözlegçi AI-den bir mowzukdaky çeşmeleriň sanawyny sorady. YZ ajaýyp formatirleme bilen 6 sany arhiw salgylanmasyny berdi. Katalog gözleginde 6-dan 4-si dereksiz ýitdi, 2-siniň nädogry belgisi bardy. Gözlegçi barlamadyk bolsa, ýok çeşmelere salgylanýan gözleg dörärdi. Sapak: katalogda her salgylanma barlanýar.
2-nji waka - ýasalan sitata. Writerazyjy, AI-iň taryhy şahsyýete degişli haýran galdyryjy sitatasyny ulanar. Çeşmäni gözden geçirende, şol adamyň beýle zady aýdandygyny subut edýän resminamanyň ýokdugyny we bu sözleriň AI tarapyndan "ýasalandygyny" gördi. Sapak: sitatalary esasy ýa-da ygtybarly çeşmeden tassyklamazdan ulanyp bolmaz.
3-nji waka - düşünjäniň köpelmegi. Bir okuwçy AI sebitiň taryhyny düşündirmegini isledi. Çykyş, bu sebitdäki belli bir jemgyýeti düýbünden äsgermezlik etdi, sebäbi AI-den öwrenen çeşmeler hem olara üns bermedi. Talyp bu boşlugy çyzgylar bilen gördi we düzeddi. Sapak: AI çeşmelerde dymmagy we ikitaraplaýynlygy köpeldýär; Kimiň sesi ýok diýip soramaly.
Göçürip boljak dört şablon
1) Salgylanma sanawy:
Aşakdaky tekstdäki ähli çeşme, salgylanma, sitata, sene we adam atlary aýratyn sanawda görkezilýär. Her biri üçin bellik goşuň: "bu tekstde öňe sürlen, garaşsyz tassyklanmaly". Hiç birini saýlamasaňyz, "barlaň"; Barlamak üçin sanaw düzüň, şonuň üçin katalogdan / çeşmeden barlap bilerin. Tekst: [şu ýerde]
2) Anahronizmi skanirlemek:
Aşakdaky [döwür] baradaky teksti gözden geçiriň. Bu döwre degişli bolup bilmejek terminleri, edaralary, düşünjeleri we gymmatlyklary belläň. Her biri üçin näme üçin şübheli bolýandygyňyzy gysga ýazyň. Soňky höküm çykarmak; Hünärmeniň barlajak şübheleriniň sanawyny dörediň. Tekst: [şu ýerde]
3) Çeşmäniň tankyt çarçuwasy:
Aşakdaky çeşme barada çeşme tankydy düzülýär: (1) Kim ony öndüren bolmagy mümkin, (2) Haçan, (3) Haýsy maksat bilen, (4) Mümkin bolan taraplar haýsylar, (5) Haýsy meselelere ynanmaly we haýsylary seresap bolmaly. Jemleýji höküm çykarmak; Soraglary we mümkin bolan jogap wariantlaryny beriň. Çeşme: [şu ýerde]
4) volumeitirilen ses / ikitaraplaýyn gözegçilik:
Aşakdaky taryhy gysgaça mazmunda kimiň sesi we haýsy toparyň tejribesi ýitip biler ýa-da bir taraply bolup biler? Haýsy perspektiwada agdyklyk edýär, haýsy göze görünmeýär? Muny soraglaryň sanawy hökmünde öndüriň; Ony salgylanmalar bilen dolduraryn. Gysgaça mazmun: [şu ýerde]
Gowşak haýyş / Güýçli haýyş
Gowşak:
Maňa bu barada ygtybarly taryhy çeşmeler we sitatalar beriň.
AI görnüşi dogry, ýöne "çeşme" we "sitata" soralanda mazmunda ýasalan salgylanmalary öndürmäge ýykgyn edýär. Bu haýyş galýusinasiýa gönüden-göni çakylykdyr.
Güýçli:
Bu ugurdaky gözleglerimde haýsy çeşmeleriň (arhiw gaznasynyň görnüşi, neşir görnüşi, edara) gözlemelidigini maslahat beriň. Belli bir salgylanma, faýl belgisi ýa-da sitata; Diňe nirä seretmelidigini aýdyň. Soň kataloglardan hakyky çeşmeleri taparyn.
Tapawut: AI "hakyky salgylanma" däl-de, "nirä seretmeli" diýilýär; Galýusinasiýa töwekgelçiligi düýpgöter azalýar we barlamak adama galdyrylýar.
Adaty ýalňyşlyklar
- Dogry salgylanma bil baglamak. -Aslan salgylanma hem kemsiz görünýär; katalogda tassyklanmalydyr.
- AI-den göni sitata almak. Sitirleri esasy / ygtybarly çeşmeden tassyklamazdan ulanyp bolmaz.
- Anahronizme göz ýummak. Şu günki sözler we düşünjeler ýuwaşlyk bilen geçmişe aralaşýar.
- Düşünjäni köpeltmek. AI dymmagy çeşmelerden göçürýär; Theitirilen ses hakda soramaly.
- Bir çeşmä bil baglamak. Möhüm faktlar azyndan iki garaşsyz çeşme bilen tassyklanmalydyr.
Gysgaça
Çeşmäni barlamak taryhyň we arhiwiň özenidir we AI döwründe has möhümdir. Galýusinasiýa görnüşi kämil, ýöne mazmuny toslama bolan çeşmeleri, sitatalary we wakalary döredýär; anahronizm geçmişi şu günki linzalar arkaly ýoýýar; we AI çeşmelerde ikitaraplaýyn pikirleri köpeldýär. Goranmak düzgün-nyzam: katalogdaky her bir salgylanmany barlaň, mazmuny resminama bilen deňeşdiriň, möhüm faktlary gözden geçiriň, döwür we süzgüç bilen süzüň. AI-den “hakyky çeşme” däl-de, “nirä seretmelidigini” soraň. Hakykatyň goragçysy elmydama bilermen.
Programma meselesi
AI üstünde işleýän mowzugyňyzda çeşmeleriň sanawyny taýýarlaň (bilgeşleýin "gowşak haýyş" bilen). Soňra bu çykyşdan ähli salgylanmalary "salgylanma tassyklama sanawy" şablony bilen çykaryň we hersini katalogda gözläň. Aslynda näçesiniň bardygyny we näçesiniň düzülendigini ýa-da nädogrydygyny hasaplaň. Şol bir mowzugy "güýçli haýyş" ("nirä seretmeli") bilen gaýtalaň we tapawudyny başdan geçiriň.
gözegçilik sanawy
- [] Katalogdaky / ynamdar çeşmedäki her bir salgylanmany barladym.
- [] Her sitatany esasy / ygtybarly çeşme bilen barladym.
- [] Iň azyndan iki sany garaşsyz çeşme bilen möhüm faktlary barladym.
- [] Anahronizmler üçin çykyşy süzdüm.
- [] Missingitirilen / ýoýulan sesleri we ikitaraplaýynlygy sorag etdim.