Girdeji:
- HTR we transliterasiýa iş tertibini düzmek we çig taslamanyň näme üçin hünärmenleriň barlag setirini talap edýändigini düşündirmek
- Osmanly türk dilinde çekimli ses / harp düşnüksiz bolan ýagdaýynda takyk okamagyň ýerine alternatiwalar sorap, okalmaýan ýerleri goramak ukyby;
- Paleograf bilen soňky ylmy jogapkärçiligi saklap, asyl transliterasiýany aýratyn ýönekeýleşdirmek gatlagyndan aýyrmak ukyby
Taryhy gözlegleriň iň talap edilýän bölegi golýazmalary we köne ýazuw resminamalaryny okalýan tekste geçirmekdir. Hat, depder, kazyýet ýazgysy ýa-da Osmanly resminamasy diňe transkripsiýa edilenden soň gözlenip bilner. Transkripsiýa resminamanyň mazmunyny (köplenç golýazma ýa-da gadymy ýazuw) ýazuw, okalýan tekste geçirmekdir. Osmanly meselesinde bu köplenç transliterasiýa bilen utgaşýar: arap harplaryndaky teksti harp-harp ekwiwalentleri bilen latyn elipbiýine geçirmek.
Çap edilen tekstler üçin OCR ulanýardyk; Golýazma başga tehnologiýany talap edýär: HTR (El bilen ýazylan teksti tanamak). HTR, OCR-a meňzeş tehnologiýa, ýöne golýazma resminamalaryny maşyn tekstine öwürýän has çylşyrymly. Bu bölümde, Osmanly we golýazma transkripsiýasynda HTR we AI-ni nädip ulanmalydygyny, ýalňyşlygyň çäklerini we bu ýerde tassyklamanyň näme üçin has möhümdigini göreris.
Näme üçin golýazma beýle kyn?
Golýazma çap edilen tekstden has üýtgeýär: her ýazyjynyň özboluşly eli bar, harplar birleşdirilýär, gysgaltmalar we ýörite alamatlar ulanylýar, syýa gan akýar, kagyz könelýär. Osman türk dilinde kynçylyk köpelýär:
- Kontekst harp görnüşleri: Şol bir harp sözüň başynda, ortasynda we ahyrynda başgaça ýazylýar.
- Sesleri ýazmazlyk: Gysga çekimli sesler köplenç ýazylmaýar; okyjy kontekstden tamamlaýar. Bu "kabul etmek ýa-da ret etmek?" Amaly düşnüksizlikleri döredýär?
- Dürli ýazuw stilleri: Rik'a, divani, talik ýaly dürli golýazma stilleri bar; Olaryň hersi başgaça okamak tejribesini talap edýär.
- Osmanly sözlügi: Arap we pars dillerinden häzirki türk dilinde ýok sözler.
Şol sebäpli, HTR we AI Osman türk dilinde OCR çap etmekden has ýokary ýalňyşlyk bilen işleýär. Hünärmen paleografyň gözi (paleografiýa - gadymy ýazgylary okamak ylym) bu ýerde gural däl, zerurlykdyr.
Iş tertibi: ädimme-ädim
1. Resminamanyň hilini taýýarlaň. OCR-de bolşy ýaly, ýokary çözgüt we gowy kontrast zerurdyr. Bu golýazmada has möhümdir.
2. HTR modelini saýlaň. Osmanly, arap golýazmalary ýa-da belli bir döwür üçin ýörite taýýarlanan HTR modelleri umumy modellerden has üstünlikli. Haýsy modeliň döwür we ýazuw stili üçin gowy işleýändigini barlaň.
3. Çig transkripsiýa dörediň. HTR modeli bir çyzgy döredýär. Osman türk dilinde bu taslama tejribeli gözüň düýpli barlamaly ýalňyşlyklaryndan doly başlangyjydyr.
4. AI bilen kontekst taýdan gowulaşmak. AI baýdagy bilen gapma-garşylyklar, mümkin okalýan alternatiwalar we çig önümde şübheli ýerler bolup biler. Emma AI “düzediş” bu ýerde aýratyn töwekgelçiliklidir: oýlanyşykly okamagy teklip edip biler.
5. Terjime we ýönekeýleşdirmek (gatlakly). Tekstiň arap harplary bilen latyn harplaryna terjime edilmegi, soňra bolsa häzirki zaman türk diline ýönekeý okalmagy aýratyn gatlak hökmünde öndürilýär. Asyl nusgasy hiç wagt bozulmaýar.
6. Ekspert barlagy. Iň soňky transkripsiýa, paleografiýa we döwür bilimi bolan hünärmen tarapyndan resminama bilen deňeşdirilip tassyklanýar.
Üns beriň: Osmanly türk dilinde, ýazylmadyk çekimli ses bilen kontekstden "çaklama" alanyňda, AI düýbünden nädogry okalmagy we ynamly dilde hödürläp biler. "Kabil" ýerine "kabul" ýa-da "alim" ýerine "alem" ýaly harplaryň tapawudy, manysyny düýpgöter üýtgedýär. Her näbellilik okalmagy alternatiwalar bilen görkezilmelidir we ýekeje-de takyk okalmaly däldir.
Gatlaklar we jogapkärçilik stol
gatlak
Mazmuny
AI-iň roly
Bilermeniň roly
Surat
Asyl resminama
-
Çeşme
HTR taslamasy
Çig maşyn okamak
öndürýär
Başdan ahyryna çenli gözegçilik
transliterasiýa
Latyn harpy
Taslamasy teklip edýär
Düzedýär, düzedýär
Näbellilik bellikleri
[?] we alternatiwalar
alamatlary
karar berýär
Plönekeýleşdirmek
Şu günki türk
Taslamasy teklip edýär
Tassyklamalar
ylmy neşir
Jemleýji tekst + bellikler
-
Diňe hünärmen
üç sany kiçi halat
1-nji waka - HTR ilkinji taslamany 5x tizleşdirdi. Doktorantura 200 sahypalyk Osmanly depderçesini ýazardy. Doly el bilen transkripsiýa 60 iş gününde hasaplandy. Döwür üçin taýýarlanan HTR modeli bilen çig mal birnäçe sagatdan çykdy; Talyp bu taslamany düzedip, işi 12 iş gününe çenli azaltdy. Heöne her sahypany resminama bilen hatara deňeşdirmeli boldy; Taslamanyň takmynan 30% -i nädogrydy.
Mysal 2 - Bir harp, bir many. Bir gözlegçi AI-iň "häkim" diýip okan sözüne bil baglady. Hünärmenleriň gözegçiliginde bu sözüň aslynda "hossar" (çaga / adam üçin jogapkär) bolandygyna we çekimli sesiň bellenmändigi sebäpli AI ýalňyş hasaplady. Resminamanyň kanuny manysy düýbünden üýtgeýärdi. Sapak: Osman türk dilinde ýekeje harp / çekimli tapawut resminamanyň başyndan düşündirilmegine sebäp bolýar; hünärmen talap edilýär.
3-nji waka - Netijeli gutarmak. Syýa gutaran we bir sözi okalmaýan setirde AI boşlugy “logiki” söz bilen doldurdy. Hünärmen, boşlugyň hakykatdanam ýeriň adydygyna we AI-iň ony düzendigine düşündi. Boş ýer [bikanun]. Sapak: okalmaýan ýer doldurylmaýar, bellik edilýär.
Göçürip boljak dört şablon
1) Düşnüksizligi saklaýan terjime:
Aşakda Osmanly resminamasynyň HTR çig önümi / transliterasiýasy. Siziň wezipäňiz, teksti gözden geçirmek we okamak mümkin bolan ýalňyşlyklary bellemek. Düzgünler: (1) Her bir söz üçin 2-3 sany mümkin bolan alternatiwany teklip ediň, birini goýmaň. (2) Bikanun ýerlerde goýuň, doldurmaň. (3) Tekstde ýok sözleri goşmak. (4) Düşnüksiz çekimli sesler bilen alternatiwalary görkeziň. Tekst: [şu ýerde]
2) Gatlakly okamak (asyl + ýönekeýleşdirmek):
Aşakdaky tassyklanan Osmanly transliterasiýasy üçin IKI sütün dörediň: (1) Asyl transliterasiýa (degmek), (2) Häzirki zaman türk dilinde ýönekeý okamak. Manysyny goşmak, ýönekeýleşdirmekde düşündiriş goşmak; dilini täzeläň. Placeserleri düşnüksiz many bilen belläň. Terjime: [şu ýerde]
3) Möhleti we adamy çykarmak:
Aşakdaky ýazgyda görkezilen şahsy atlar, ýer atlary, atlar we döwürleýin adalgalar aýratyn sanawlarda görkezilýär. Diňe tekstde agzalanlary alyň; Çaklamak bilen goşmaň. Eger aýdylyşyna ynamyňyz ýok bolsa, [?] Bilen belläň. Tekst: [şu ýerde]
4) Şübheli okamak gözegçiligi:
Rolda tejribeli paleografiýa gözegçisi. Aşakdaky transkripsiýada manysyna gabat gelmeýän, döwre laýyk gelmeýän ýa-da kontekste laýyk gelmeýän sözleri belläň we näme üçin şübheli bolýandyklaryny ýazyň. Kesgitli düzediş girizmek; Adam hünärmeniniň resminama bilen deňeşdirjek şübheleriniň sanawyny dörediň. Tekst: [şu ýerde]
Gowşak haýyş / Güýçli haýyş
Gowşak:
Bu Osmanly tekstini okaň we terjimesini maňa beriň.
Bu, AI-ni ýeke, kesgitli okamaga, düşnüksizlikleri gizlemäge we boşluklara ýerleşdirmäge iterýär. Osman türk dilinde bu kepillendirilen ýalňyşlyk diýen ýaly.
Güýçli:
Aşakdaky Osmanly transliterasiýasyna göz aýlaň. Kesgitli okamak: IMPOSITION. Her bir düşnüksiz söz üçin mümkin bolan alternatiwalary hödürläň, [bikanun] bölekleri goýuň, tekstde ýok zady goşmaň. Todayönekeýleşdirilen okamany häzirki türk diline aýratyn sütünde beriň, ýöne asyl nusgasyny saklaň. Hünärmen resminama bilen deňeşdirip biler ýaly, [?] Bilen ynamly däl zadyňyzy belläň. Tekst: [şu ýerde]
Tapawut: berk okamak gadaganlygy, alternatiwalary talap etmek, giňişligi gorap saklamak we gatlakly çykyş hünärmenleri barlamaga mümkinçilik berýär.
Adaty ýalňyşlyklar
- HTR taslamasyny ýalňyş hasaplamak. Osman türk dilinde çig mallaryň köpüsi nädogry bolup biler; Çyzyk gözegçiligi hökmanydyr.
- Onlyeke-täk gutarnykly okamak. Sesleri ýazylmadyk sözlerde alternatiwalar gizlense, nädogry many ýazylar.
- Okalmaýan ýerde doldurmak. Düzülmän, giňişlik bilen goralmalydyr.
- Asyl nusgasyny ýönekeýleşdirmek bilen garyşdyrmak. Plönekeýleşdirmek aýratyn gatlak bolmaly; Asyl terjime edilişi ýoýulmaly däldir.
- Hünärmeni öçürmek. Paleografiýa we döwri bilmezden, AI-iň okalmagy hiç hili ylmy gymmaty bolmadyk çaklamadyr.
Gysgaça
Osmanly we golýazma transkripsiýasy, çig mal tapgyrynda HTR we AI bilen çaltlaşdyrylyp bilner; Iş gününi birnäçe sagada çenli azaldýan ilkinji çykyş alarsyňyz. Emma hut şu ugurda bir harp, bir çekimli ses tapawudynyň manysy üýtgeýär; AI näbelliligi gizlemäge we boşluklary doldurmaga ýykgyn edýär. Dogry usul gatlakly: çig çyzgy, düşnüksizligiň alternatiw bellikleri, ýönekeýleşdirmegiň aýratyn gatlagy we ilkinji nobatda paleografiýa bilen tanyş hünärmen tarapyndan resminamany hatar-hatar barlamak. AI başlangyç okamagy çaltlaşdyrýar; Ylmy jogapkärçilik hünärmene degişlidir.
Programma meselesi
Osmanly ýa-da golýazma resminamasynyň terjimesini alyň (öz önümiňiz ýa-da çap edilen göçürmäňiz). AI-den “düşnüksizligi saklaýan transliterasiýa” şablony bilen alternatiw okamagyny soraň. Soňra "gatlakly okamak" bilen ýönekeýleşdirme gatlagyny dörediň. Her bir düşnüksiz bellenen sözi hünärmen çeşmesi ýa-da sözlük bilen deňeşdiriň; AI bir gezek okasa, näçe ýalňyşlyk goýberjekdigine üns beriň.
gözegçilik sanawy
- [] Döwre we ýazuw stiline laýyk gelýän HTR / model ulandym.
- [] AI-den takyk okamagyň alternatiwalaryny soradym.
- [] Okalmaýan bölekleri [okalmaýan] bilen goradym.
- [] Asyl transliterasiýany ýönekeýleşdirmekden aýratyn sakladym.
- [] Paleografiýany bilýän hünärmen / dokumental film tarapyndan soňky tekstim barlandy.