Girdeji:
- Emeli intellektiň kitaphananyň iş prosesinde wagt tygşytlaýandygyny (metadata, jemleme, gözleg, teklip) we töwekgelçiligiň derejesine baglylykda takyklyk, çeşme ygtybarlylygy we gizlinlik kararlary adamlara galdyrylýandygyny tapawutlandyrmak.
- Her çykyşy çeşme bilen baglanyşdyrmak, garaşsyz çeşmede tassyklamak we ikitaraplaýyn süzgüçden geçirmek arkaly her bir çykyşy tassyklaýan dersi ulanmak ukyby.
- Galýusinasiýa, galp çeşmeler we ulanyjylaryň şahsy durmuşynyň näme üçin bu hünärde ilkibaşdan göz öňünde tutulmaly töwekgelçilikdigine düşünmek.
Kataloglaşdyryjy hünärmen irden stolunda otyrka, täze gelen onlarça kitap, haýyr-sahawat ýygyndysyndan ýüzlerçe resminama we sanlaşdyrylmagyna garaşýan arhiw gutusy bolup biler. Maglumat kitaphanasy (ulanyjylara maglumat tapmaga kömek edýän hünärmen) günüň dowamynda “bu mowzukda ygtybarly çeşme nirede?” Questionsaly soraglara jogap berýär. Maglumat dolandyryjysy, bir guramanyň müňlerçe resminamasynyň tapyljak we ygtybarly bolmagy üçin jogapkärdir. Bu bölümde, emeli intellektiň (gysgaça AI; uly dil modelleri we şuňa meňzeş gurallar) bu meselelerde wagt tygşytlaýandygyny we höküm, saýlaw we jogapkärçilik adamyň nirede galýandygyny anyklarys.
Kesgitleme bilen başlalyň: emeli intellekt, bu arkaly köp mukdarda tekstde taýýarlanan dil döredýän we nagyş tanadýan programma gurallaryny göz öňünde tutýarys. Bu gurallar jemleýär, terjime edýär, klassifikasiýany teklip edýär, tekstiň taslamasyny döredýär we maglumatlaryň uly böleginde baýdak nagyşlaryny döredýär. Aöne çeşmäniň hakykatdanam bardygyny ýa-da ýokdugyny, maglumatyň dogrudygyny ýa-da ulanyjynyň şahsy durmuşynyň goralýandygyny bilmeýär. Şonuň üçin kitaphanada we maglumat dolandyryşynda AI karar berýän däl-de, kömekçi.
Emeli intellekt nirede işleýär we nirede işlemeýär?
Geliň, kitaphananyň işini üç gatlaga böleliň. Birinji gatlak mehaniki we gaýtalanýan meselelerdir: metadatalaryň taslamasyny kitabyň setirinden çykarmak, uzyn hasabaty jemlemek, teksti bir dilden başga dile terjime etmek, maglumatlar tablisasyny arassalamak. AI bu ýerde güýçli we köp wagt tygşytlaýar.
Ikinji gatlak, kazyýet işi: resminama haýsy mowzuk sözbaşy, kolleksiýa çeşme goşmalymy, ulanyja haýsy çeşme maslahat bermeli. AI bu ýerde teklipler çykarýar, ýöne edaranyň syýasatyny we ulanyjynyň hakyky zerurlyklaryny bilýän hünärmeniň soňky sözi bar.
Üçünji gatlak arassa pikir we jogapkärçilikdir: maglumatlaryň dogrudygyny tassyklamak, awtorlyk hukugyna karar bermek, duýgur şahsy maglumatlary aýan etmek ýa-da çeşmäniň ygtybarlylygyny tassyklamak. Bu gatlakda AI-iň çykyşy diňe başlangyç nokat; Jogap doly derejede adamlara degişlidir.
Maslahat: AI-e tabşyrmazdan ozal özüňize soraň: "Bu çykyş nädogry bolsa näme bolýar?" Jogap "Biraz wagt ýitirerin" bolsa, AI ulanmaga arkaýyn boluň. Jogap "ýalan çeşme ýaýradylan bolsa, ulanyjy azaşsa ýa-da şahsy maglumatlar syzdyrylsa", çykyşy hökman barlaň.
Galýusinasiýa: kitaphananyň iň uly howpy
Galýusinasiýa, AI ýok ýaly maglumatlary, çeşmäni ýa-da sitatany hakyky ýaly we gaty ynandyryjy dilde çykaranda. Bu esasanam kitaphana we maglumat dolandyryşy üçin howply; sebäbi hünärimiziň düýp çeşmesiniň hakykylygy we ygtybarlylygydyr.
AI-e “bu mowzuk boýunça bäş sany akademiki iş teklip etmegi” aýtsaňyz, hakyky ýaly görünýän, ýöne düýbünden ýok atlary, awtorlary we journalurnal atlaryny döredip biler. Bu toslanan çeşmeler howandar ýa-da hatda kitaphanaçy, olary barlamazdan bibliografiýa goşup biljekdigine gaty ynandyryjy. Ynsanperwerlik we jemgyýetçilik ylymlarynda howp hasam uludyr: "1897-nji ýyldaky resminama" taryhçy üçin ýa-da hukukçy üçin "kazyýetiň karary" ýasalanda, netije çynlakaý ýalňyş maglumat.
Üns beriň: AI tarapyndan öndürilen hiç hili çeşme, sitata ýa-da salgylanma hakyky katalogda, maglumatlar bazasynda ýa-da çeşmäniň özünde tassyklanmazdan başga ýere geçirilmeli däldir. Diňe "ynandyryjy görünýän" bolmagy munuň dogrydygyny aňlatmaýar.
Barlamak tertibi: üç ädim
AI bilen işleşende kitaphanaçynyň ulanmaly esasy dersi:
1. Çeşmä birikdiriň. Her bir fakt, şekil, sene we yz asyl çeşmä esaslanmalydyr. AI-den “bu maglumatlary haýsy çeşmeden alandygyňyzy aýdyň” we şol çeşmäni özbaşdak barlaň.
2. Garaşsyz tassyklaň. AI-den başga iň bolmanda bir ygtybarly çeşmede möhüm maglumatlary barlaň (hakyky katalog, resmi maglumatlar binýady, esasy resminama).
3. Iki taraplaýyn süzgüçden geçiriň. AI öwredilen maglumatlaryň dürli taraplaryny alyp barýar. Teklip edilýän mowzuk, teklipleriň sanawy ýa-da gysgaça mazmun käbir nukdaýnazary görkezip, beýlekileri düşnüksiz edip biler. Kimiň galanlygyny, haýsy perspektiwanyň ýokdugyny soraň.
Gizlinlik we ulanyjynyň gizlinligi
Kitaphanaçylyk hünäriniň iň esasy etiki ýörelgelerinden biri ulanyjynyň şahsy durmuşy: adamyň näme okaýandygy, näme gözleýändigi we haýsy tema bilen gyzyklanýandygy gizlin. AI gurallaryna, esasanam internetde işleýän, ulanyjylaryň şahsyýetini, gözleg taryhyny ýa-da karz çeşmelerini öz içine alýan köpçülikleýin gurallara maglumat girizmek bu ýörelgäni bozup biler; sebäbi bu maglumatlar üçünji tarap ulgamlaryna gidip biler.
Edil şonuň ýaly-da, bir guramada umumy AI guralyna gizlin, ýöne duýgur resminamalar (işgärler baradaky maglumatlar, şertnamalar, içerki hat alyşmalar) ýüklenmeli däldir. Bu görnüşli maglumat üçin edaranyň ygtybarly, ýapyk ulgamynda işleýän gurallar has ileri tutulýar.
Maslahat: AI-e haýsydyr bir maglumat girmezden ozal "Bu maglumatlar köpçülige açykmy?" Diýip soraň. sora. Jogap ýok bolsa ýa-da ynamyňyz ýok bolsa, şol maglumatlary şahsylaşdyrylan, anonim formatda goýuň ýa-da diňe edara tarapyndan tassyklanan ygtybarly gurallary ulanyň.
üç sany kiçi halat
1-nji waka - 400 resminama üçin meta-maglumatyň taslamasy. Uniwersitetiň kitaphanasy bir professor tarapyndan berlen 400 resminamanyň arhiwini kataloglamalydy. Hünärmen, resminamanyň birinji sahypasyndan AI bilen adyň, senäniň we mowzuk teklibini çykardy: resminamanyň ortaça wagty 12 minutdan 4 minuta çenli azaldy. Eachöne her bir çap edilen resminama asyl resminama bilen deňeşdirildi we hünärmen tarapyndan tassyklandy; Bu ädimde AI tarapyndan düzülen 17 sany nädogry sene tutuldy.
2-nji waka - Galp çeşme tutuldy. Maslahat kitaphanasy, bakalawr okuwçysy üçin "howanyň göçmegi" barada çeşme gözläninde YZ-dan 6 makala teklip aldy. Kitaphanaçy olaryň hemmesini edaranyň maglumatlar bazasynda gözledi: 6 makaladan 2-si asla ýokdy. Barlag ädimi okuwçynyň toslanan çeşme berilmeginiň öňüni aldy.
3-nji waka - Gizlinlik bozulmagynyň öňüni aldy. Kitaphana, ýazgy ýazgylaryndan “haýsy ulanyjynyň haýsy mowzuk bilen gyzyklanýandygyny” derňemek üçin umumy AI guralyny ulanmagy göz öňünde tutdy. Maglumat dolandyryjysy, bu maglumatlaryň ulanyjy şahsyýeti bilen çykmagy üçin şahsy durmuşyň eldegrilmesizliginiň boljakdygyna düşündi; maglumatlar ilki bilen anonimleşdirildi we diňe jemlenen, kesgitlenmedik statistika hökmünde işlenildi.
Göçürip boljak dört şablon
1) Rollary we çäkleri kesgitläp başlaň:
Siziň roluňyz: tejribeli kömekçi kataloglaşdyrmak we maglumat dolandyryş hünärmeni. Siziň wezipäňiz: size beren çeşmedäki maglumatlardan garalama taýýarlamak. Düzgünler: (1) Diňe size beren tekstimdäki maglumatlary ulanyň, öz maglumatlaryňyzy goşmaň. (2) Ynanmaýan ýeriňizde "[tassyklanmaly]" belläň. (3) Haýsydyr bir senäni, atlary ýa-da yzlary düzmäň. Düşünýän bolsaňyz başlaň. Çeşme: [şu ýerde]
2) Barlamak sorag:
Her faktiki talapy (senesi, ady, sany, çeşmesi) aşakdaky tekstde sanaň. Her biri üçin: tekstde bu maglumatlary nireden aldyňyz? Tekstde aýdyň bolmasa, "tekstde däl" diýip ýazyň. Tekst: [şu ýerde]
3) Iki taraplaýyn we perspektiwany barlamak:
Aşakdaky gysgaça mazmun / maslahat haýsy perspektiwalary görkezýär we haýsylary galdyrýar? Haýsy toparlar, sebitler ýa-da garaýyşlar ýok bolup biler? Diňe tekste bil baglaň, çaklamaň. Tekst: [şu ýerde]
4) Gizlinligi öňünden barlamak:
Aşakdaky tekstde şahsy maglumatlar (ady, şahsyýet belgisi, aragatnaşyk, okamak / gözleg taryhy) ýa-da korporatiw maglumatlar barmy? Şeýle bolsa, sanaň we nädip anonim edilip bilinjekdigini teklip ediň. Tekst: [şu ýerde]
Gowşak haýyş / Güýçli haýyş
Gowşak haýyş:
Bu ugurda käbir çeşmeleri tapyň.
Bu haýyş AI-ni galp çeşmeler döretmäge çagyrýar. Hiç hili rol, serhet, tassyklama düzgünleri we çeşmeler ýok. AI ynanar ýaly, ýöne ýok bellikleri öndürip biler.
Güýçli haýyş:
Siziň roluňyz: kitaphananyň kömekçisi. Aşakda beren katalog ýazgylarymdan "howanyň göçmegi" mowzugy bilen baglanyşyklylary saýlaň we näme üçin ähmiýetlidigini düşündiriň. Sanawda ýok çeşmeleri goşmaň, çeşmeleri ýasamaň. Ynanmasaňyz, "sanawda laýyk çeşmeler ýok" diýiň. Katalog ýazgylary: [şu ýerde]
Tapawut düşnüklidir: güýçli isleg AI-ni öz ýadyndan däl-de, berlen hakyky çeşmeden işlemäge mejbur edýär we ýasama zatlaryň öňüni alýar.
Gatlak we jogapkärçilik tablisasy
iş gatlagy
nusga meselesi
AI-iň roly
adamyň karary
mehaniki
Metadata taslamasy, gysgaça mazmun, terjime
Garalamalary çalt öndürýär
tassyklamak, tassyklamak
kazyýet
Mowzuk ady, çeşme teklip
teklipleri hödürleýär
Syýasat boýunça saýlamak
arassa höküm
Hakyky tanamak, awtorlyk hukugy karary
Diňe deslapky maglumatlar
Doly jogapkärçilik adamda
Adaty ýalňyşlyklar
- AI çykyşyny çeşme üçin çalyşmak. AI çeşme däl-de, kömekçi; Her çykyş tassyklandy.
- Galp çeşmäni ynandyryjy hökmünde kabul etmek. Diňe gowy görünýändigi dogry diýmek däl.
- Jemgyýetçilik guralyna şahsy / duýgur maglumatlary girizmek. Ulanyjynyň şahsy durmuşy we kompaniýanyň gizlinligi ilkibaşdan hormatlanýar.
- Düşünjäni äsgermezlik etmek. AI tälim berlen maglumatlaryň perspektiwalaryny alyp barýar; Nämäniň ýokdugyny soraň.
- Kazyýeti AI-e goýmak. Takyklyk, awtorlyk hukugy we şahsy durmuşyň eldegrilmesizligi kararlary adamlara degişlidir.
Gysgaça
emeli intellekt; Kitaphana we maglumat dolandyryşynda jemlemek, taýýarlamak, terjime etmek we nagyş bellemek üçin güýçli kömekçi. Mehaniki işde köp wagt tygşytlaýar; kazyýet meseleleri boýunça maslahat berýär; Emma çeşmäniň takyklygyny, ygtybarlylygyny, ulanyjylaryň şahsy durmuşyny we ahlak kararlaryny barlamak adamlara degişlidir. Galýusinasiýa bu hünär üçin iň uly howp: hiç hili çeşme karzy ýa-da sitat tassyklanmazdan ulanylmaýar. AI-ni anyk rol, araçäk we tassyklama düzgünleri bilen işlediň; Her bir möhüm netijäni garaşsyz çeşme bilen tassyklaň.
Programma meselesi
Öz ugruňyzdan hakyky mowzuk saýlaň. AI-den bu mowzuk boýunça 5 çeşme maslahatyny soraň, soňra hersini hakyky katalogda ýa-da maglumat bazasynda gözläň we näçesiniň bardygyny belläň. Soňra, “Başlangyç rollary we çäkleri kesgitleýän başlangyç” şablony bilen, AI-e diňe hödürleýän tekstiňizden işlemegi we iki çemeleşmäniň netijesini deňeşdirmegi aýdyň. Haýsy çemeleşmäniň gabat gelmeýändigini ýazyň.
gözegçilik sanawy
- [] Işiň haýsy gatlakda (mehaniki, ýarym kazyýet, arassa höküm) bardygyny kesgitledim.
- [] "Bu çykyş nädogry bolsa näme bolýar?" Men sorag berdim.
- [] Her bir karzy we çeşmäni garaşsyz çeşmä garşy barladym.
- [] AI-e girýän maglumatlarda şahsy / duýgur maglumatlaryň ýokdugyny barladym.
- [] Iň soňky karary we jogapkärçiligi öz islegim boýunça sakladym.