Kazanimlar:
- Yapay zeka ile eksiksiz bir alım görüşmesi kılavuzu ve yapılandırılmış beslenme öyküsü hazırlayabilme
- 24 saatlik besin hatırlatması gibi serbest anlatıları tabloya dönüştürürken porsiyon tahminlerini danışan ve ölçümle doğrulayabilme
- Görüşmeyi ve güven ilişkisini diyetisyen olarak yürütüp yapay zekayı yalnızca hazırlık ve düzenleme aşamasında konumlandırabilme
Her başarılı beslenme planı, iyi bir "alım"la başlar. Alım (İngilizce intake), danışanın ilk görüşmesinde onun yaşam tarzını, sağlık öyküsünü, yeme alışkanlıklarını, hedeflerini ve kısıtlarını sistemli biçimde toplama sürecidir. Bu aşamada eksik veya yanlış toplanan bir bilgi, sonraki her adımı bozar: yanlış öykü, yanlış hesabı; yanlış hesap, yanlış planı doğurur. Yapay zeka bu aşamada iki güçlü rol üstlenir: birincisi, kapsamlı ve tutarlı bir görüşme yapısı hazırlamak; ikincisi, toplanan dağınık notları düzenli bir öyküye dönüştürmek. Ama unutmayın — YZ görüşmeyi yapmaz, görüşmeye hazırlar. Danışanla kurulan güven ilişkisi ve klinik sezgi diyetisyenindir.
İyi bir alımın bileşenleri
Kapsamlı bir beslenme öyküsü şu başlıkları içerir: kişisel bilgiler (yaş, cinsiyet, meslek, aktivite düzeyi), antropometrik ölçümler (boy, kilo, bel çevresi; "antropometri" vücut ölçüleri bilimidir), tıbbi öykü (kronik hastalıklar, ameliyatlar, aile öyküsü), ilaç ve takviye kullanımı, alerji ve intoleranslar, laboratuvar sonuçları, 24 saatlik besin hatırlatması (danışanın dün ne yediğini adım adım anlatması), yeme davranışı (öğün atlama, duygusal yeme, dışarıda yeme sıklığı), sıvı ve alkol tüketimi, uyku ve stres, hedefler ve motivasyon. YZ, bu başlıkların hiçbirini atlamayan bir görüşme kılavuzu üretmekte çok iyidir; insan hafızası ise yorgun bir günün sonunda bir başlığı atlayabilir.
Şu tablo, alım verisinin türünü ve YZ'nin bu veriyle ilişkisini gösterir:
Veri türü
Örnek
YZ'nin rolü
Diyetisyen sorumluluğu
Nesnel ölçüm
Boy, kilo, tahlil
Düzenleme, hesap taslağı
Doğruluğunu teyit etmek
Öznel anlatı
"Akşamları çok acıkıyorum"
Temaları özetleme
Klinik yorum, ardıl soru
Güvenlik-kritik
Alerji, ilaç
Kontrol listesi hatırlatma
Birebir doğrulama
Motivasyonel
Hedef, engel
Soru önerisi
Empati, ilişki kurma
Adım adım: YZ ile alım görüşmesine hazırlanmak
- Görüşme kılavuzu üret. YZ'den, danışan profiline uygun, başlıkları eksiksiz bir soru listesi isteyin. Örneğin gebe bir danışan için ek başlıklar (bulantı, demir, folik asit) gerekir.
- Soruları sadeleştir. Danışanın anlayacağı gündelik dile çevirtin. "Postprandiyal glisemik yanıt" yerine "yemekten sonra kan şekerinizin nasıl davrandığı".
- Görüşmeyi kendiniz yapın. YZ'yi görüşme odasına sokmayın; kılavuzu bir rehber olarak kullanın, danışanla göz teması ve güven ilişkisini siz kurun.
- Notları YZ'ye düzenlettirin. Görüşme sonrası dağınık notlarınızı (anonimleştirerek) YZ'ye verip yapılandırılmış bir öykü metnine dönüştürtün.
- Eksikleri tespit ettirin. YZ'ye "bu öyküde hangi kritik bilgi eksik?" diye sorun; bir sonraki görüşme için soru listesi çıkarsın.
İpucu: YZ'nin ürettiği soru listesini "olduğu gibi okumak" için değil, "hiçbir başlığı atlamadığınızdan emin olmak" için kullanın. Görüşmenin akışını danışanın anlatısı belirlemeli, katı bir anket değil.
Açık uçlu ve kapalı uçlu soruyu dengelemek
İyi bir alım görüşmesi iki tür soruyu dengeler. Kapalı uçlu sorular kısa, kesin cevap alır ("Kaç öğün yiyorsunuz?", "Süt ürünü tüketiyor musunuz?") ve nesnel veri toplamak için idealdir. Açık uçlu sorular ise danışanı anlatmaya davet eder ("Bir gününüzü yemek açısından anlatır mısınız?", "Yemekle ilişkiniz nasıl?") ve genellikle en değerli klinik ipuçlarını, duygusal yeme ve gerçek engelleri açığa çıkarır. Yeni başlayanlar çoğu zaman yalnızca kapalı uçlu sorularla bir anket çıkarır ve danışanın hikâyesini kaçırır. YZ'den soru listesi isterken bu dengeyi açıkça talep edin: "her başlıkta en az bir açık uçlu keşif sorusu olsun". Böylece görüşme bir form doldurma seansı değil, gerçek bir keşif olur. Ayrıca YZ'ye "ardıl soru" (bir cevabın üzerine sorulacak derinleştirici soru) önerileri de hazırlatabilirsiniz; örneğin danışan "akşamları atıştırıyorum" dediğinde sorulacak "bu genelde ne zaman ve hangi duyguyla oluyor?" gibi.
24 saatlik besin hatırlatmasını yapılandırmak
Alımın en değerli ama en dağınık parçası 24 saatlik hatırlatmadır. Danışan "sabah çay içtim, biraz peynir, öğlen dışarıda döner, akşam evde makarna" gibi anlatır. Bu serbest metni öğün-öğün, tahmini porsiyon ve besin grubuyla tabloya dökmek zaman alır. YZ bu dönüştürmeyi hızlandırır: serbest anlatıyı yapılandırılmış bir tabloya çevirir. Ancak porsiyon tahminleri kabadır; "biraz peynir" 30 gram da olabilir 80 gram da. YZ bir aralık önerebilir, ama gerçek porsiyonu danışana sorarak siz netleştirirsiniz.
Üç mini vaka
Vaka 1 — Eksik başlığı yakalamak. Bir diyetisyen, 52 yaşında bir erkek danışanla 40 dakikalık görüşme yapar, notlarını YZ'ye verip "eksik başlık var mı?" diye sorar. YZ, ilaç kullanımının hiç sorulmadığını fark ettirir. İkinci görüşmede danışanın varfarin (kan sulandırıcı) kullandığı ortaya çıkar — bu, K vitamini açısından zengin yeşil yaprakları (ıspanak, brokoli) doğrudan ilgilendiren güvenlik-kritik bir bilgidir. YZ bir başlığı hatırlatarak olası bir hatayı önlemiştir; kararı diyetisyen vermiştir.
Vaka 2 — Porsiyon tuzağı. Başka bir diyetisyen, danışanın "günde 2 avuç kuruyemiş" ifadesini YZ'ye verir; YZ bunu "60 gram" varsayar ve günlük ~360 kcal ekler. Oysa danışanın avucu büyük ve gerçek miktar ~90 gramdır (~540 kcal). Aradaki 180 kcal, haftada ~1.260 kcal fark demektir. Diyetisyen porsiyonu danışana mutfak tartısıyla ölçtürerek düzeltir. Ders: YZ'nin porsiyon varsayımı başlangıçtır, ölçüm değil.
Vaka 3 — Anonimleştirme. Bir stajyer, görüşme kaydının deşifresini danışanın adıyla YZ'ye yükler. Süpervizör müdahale eder: metin isim, işyeri ve mahalle bilgisiyle doludur. Birlikte metni anonimleştirip yalnızca klinik ve sayısal içerikle yeniden verirler. Alım verisi düzenlenir, gizlilik korunur.
Kopyalanabilir prompt şablonları
GÖRÜŞME KILAVUZU ŞABLONURolün: diyetisyene alım görüşmesi hazırlayan asistan. Görüşmeyisen yapmayacaksın, kılavuz üreteceksin.Danışan profili (anonim): [yaş, cinsiyet, ana hedef, bilinendurum]. Bana bu profile uygun, şu başlıkları EKSİKSİZ kapsayanbir soru listesi çıkar: tıbbi öykü, ilaç/takviye, alerji/intolerans,24 saatlik hatırlatma, yeme davranışı, sıvı, uyku/stres, hedef.Soruları danışanın anlayacağı sade dille yaz.
NOTU ÖYKÜYE DÖNÜŞTÜRME ŞABLONUAşağıda bir alım görüşmesinin dağınık, ANONİM notları var.Bunları başlıklara göre düzenli bir beslenme öyküsüne dönüştür.Uydurma bilgi EKLEME; not içinde olmayan bir şeyi varsayma.Belirsiz kalan yerleri "[danışana sorulacak]" olarak işaretle.Notlar: [...]
24 SAATLİK HATIRLATMA TABLOSU ŞABLONUŞu serbest anlatıyı öğün-öğün bir tabloya çevir: sütunlar =Öğün | Besin | Tahmini porsiyon (aralık ver) | Besin grubu.Porsiyonları KESİN sayma; belirsizse aralık ver ve"[danışana doğrulat]" yaz. Anlatı: [...]
EKSİK VERİ TARAMASI ŞABLONUAşağıdaki anonim beslenme öyküsünü incele. Güvenli ve doğru birplan için EKSİK olan kritik bilgileri listele (özellikle ilaç,alerji, tahlil, aktivite). Her eksik için bir sonraki görüşmedesorulacak net bir soru öner. Öykü: [...]
Zayıf prompt / Güçlü prompt
Zayıf prompt:
Danışan görüşmesi için soru hazırla.
Profil, başlık kapsamı ve dil düzeyi belirsiz; çıktı yüzeysel ve genel olur, kritik başlıklar (ilaç, alerji) atlanabilir.
Güçlü prompt:
Rolün: alım görüşmesi kılavuzu hazırlayan asistan.Danışan (anonim): 29 yaşında kadın, yeni vejetaryen olmuş,demir eksikliği öyküsü var, hedef enerji artışı.Şu başlıkları eksiksiz kapsa: tıbbi öykü, ilaç/takviye, alerji,24 saat hatırlatma, B12/demir/protein kaynakları, yeme davranışı,hedef. Soruları sade dille yaz. Her başlık için 2-3 soru yeter.
İkinci prompt profili, klinik odağı (vejetaryenlikte kritik olan B12, demir, protein) ve dil düzeyini verir; çıktı doğrudan kullanılabilir bir kılavuzdur.
Sık yapılan hatalar
- Görüşmeyi YZ'ye yaptırmaya çalışmak: YZ hazırlar, insan görüşür. Güven ilişkisi otomatikleşmez.
- Porsiyon varsayımını ölçüm sanmak: YZ'nin tahmini aralıktır; gerçek porsiyon danışandan/ölçümden gelir.
- Kritik başlığı atlamak: İlaç ve alerjiyi sormamak; bunlar sonraki her adımı etkiler.
- Ham veriyi anonimleştirmeden yüklemek: İsim, işyeri, tahlil PDF'i olduğu gibi paylaşmak KVKK ihlalidir.
- Uydurmayı fark etmemek: YZ'nin notu düzenlerken "eklediği" ama danışanın söylemediği bilgileri gözden kaçırmak.
Özetle
Alım aşaması planın temelidir ve YZ burada mükemmel bir hazırlık asistanıdır: eksiksiz görüşme kılavuzları üretir, dağınık notları düzenli öyküye çevirir, eksik kritik bilgileri hatırlatır, serbest anlatıyı tabloya döker. Ama görüşmeyi siz yaparsınız, porsiyonu siz doğrularsınız, güvenlik-kritik bilgileri (ilaç, alerji) siz birebir teyit edersiniz. YZ hafızanızı destekler, klinik sezginizin yerine geçmez. Ve tüm bunları verinin anonimleştirilmiş olmasına dikkat ederek yaparsınız.
Uygulama görevi
Varsayımsal bir danışan profili belirleyin (örneğin "gebe, 2. trimester, bulantı şikâyeti"). "Görüşme kılavuzu şablonu"nu bu profile uyarlayıp YZ'den soru listesi alın. Sonra kendi elinizle 5-6 cümlelik dağınık bir görüşme notu yazın, "notu öyküye dönüştürme şablonu"yla düzenli öyküye çevirtin. Son olarak "eksik veri taraması"nı çalıştırıp YZ'nin hangi kritik başlıkları eksik bulduğunu not edin.
Kontrol listesi
- [ ] Görüşme kılavuzu tüm kritik başlıkları (ilaç, alerji, tahlil) kapsıyor.
- [ ] Görüşmeyi ben yaptım; YZ yalnızca hazırlık ve düzenleme yaptı.
- [ ] Porsiyon tahminlerini danışana/ölçüme doğrulattım.
- [ ] YZ'nin öyküye "eklediği" uydurma bilgi olmadığını kontrol ettim.
- [ ] Tüm veriyi anonimleştirdim (isim, işyeri, tahlil kimliği çıkarıldı).
- [ ] Eksik kritik bilgiler için sonraki görüşme sorularını hazırladım.