Girdeji:
- OCR / HTR bilen ýazgylary we golýazmalary garalama tekstine ýazanda okalýan nyşanlary we çak edilýän gutarnykly aýratynlygy saklamak we bellemek.
- Bulaşyk tekstiň tamamlanmagy, ýalňyş terjime we ýasama atributiýa ýaly galýusinasiýa görnüşlerini tanamak we terjimesini çeşmä we arka terjimesine garşy barlamak.
- Diliň, ýazuwyň we reanryň mazmunynyň emeli intellektiň ygtybarlylygyny nädip kesgitleýändigini we iň soňky okamagyň we düşündirişiň hünärmen filologa degişlidigine düşünmek ukyby;
Geçmişden bize galan iň göni sesleriň biri ýazylan çeşmelerdir: daşdan, palçykdan ýasalan planşetler, papirýa, pergament golýazmalary, mazar daşlary we möhürler. Bu bölümde epigrafiýanyň (daş, metal, keramika ýaly gaty ýüzlere ýazylan ýazgylary öwrenmek ylmy), paleografiýa (gadymy golýazmalary okamak we tanamak tejribesi) we AI bu tekstleriň okalmagyny, terjimesini we redaktirlemesini çaltlaşdyrýandygyny, ýöne näme üçin her okamagyň hünärmen filolog tarapyndan tassyklanmalydygyny göreris.
Esasy ýörelge: AI gowşak teksti okamaga, bir dili terjime etmäge we mümkin bolan goşundylary teklip etmäge kömek edýär; ýöne bir ýazgyny soňky gezek okamak, ýiten harplaryň gutarmagy we manysy dili we döwri bilýän hünärmeniň kararydyr. Hut şu ugurda AI galýusinasiýa howpy abanýar, sebäbi model ýitirilen ýa-da gowşak teksti “esasly”, ýöne düzülen bir zat bilen doldurmaga ýykgyn edýär.
Writtenazuw çeşmeleri bilen işlemek üçin ädimler
1. Resminamalar. Criptionazgy ýa-da golýazma ýokary çözgütli, kontrastly görnüşde görkezilýär. Düşnüksiz ýüzler üçin ýörite yşyklandyryş (gapdal yşyk) we RTI ýaly usullar ulanylýar; AI kontrast we harp gyralaryny ýitileşdirmäge kömek edýär.
2. Nyşanlary tanamak OCR (Optiki nyşanlary tanamak) çap edilen tekst üçin, golýazma üçin HTR (El bilen ýazylan tekst tanamak) ulanylýar. AI esasly HTR köne golýazmalary ýazmakda güýçli.
3. Transkripsiýa we tamamlama. Bökülen ýa-da döwülen bölekler üçin hünärmen grammatika we parallel tekstler esasynda mümkin bolan dikeldişleri teklip edýär. Tamamlanan harplar elmydama kwadrat ýaýlar ýaly alamatlar bilen görkezilýär; Okalýan we çak edilýän zatlar hiç haçan bulaşdyrylmaýar.
4. Terjime. Tekst çeşme dilinden terjime edildi (Latyn, Gadymy Grek, Osman, şunuň ýaly diller we ş.m.). AI ilkinji taslama terjimesini berýär; bilermen nuans terminologiýany we taryhy mazmuny düzedýär.
5. Düşündiriş Tekstde näme diýilýär, kim ýazdy we haýsy hadysa degişlidir taryhy düşündirişler we bilermene degişlidir.
Maslahat: AI-e düşnüksiz teksti "okaň we tamamlaň" diýseňiz, boş ýerleri ygtybarly düzer. Munuň ýerine, "diňe okalýan nyşanlary beriň, boş goýuň we ynamsyz ýerleriňizi belläň" diýiň. Aýry-aýry ädimlerde tamamlanmagyny soraň we muny hünärmen tarapyndan tassyklaň.
Galýusinasiýa: bu sebitiň iň uly howpy
AI-iň gumanitar ylymdaky iň weýrançylykly ýalňyşlygy toslama. Bu ugurda dört adaty görnüş bar:
- Tekst ýasamagy: ýok söz goşup, gowşak ýazgynyň ýok bölegini "tamamlaýar".
- Galp terjime: Düşünmedik, ýöne nädogry sözi terjime edýär; Çeşmesini bilmeýänligi üçin okyjy duýup bilmeýär.
- Galp salgylanma: "Bu ýazgy şol neşirde çap edildi" diýilýär, ýöne neşir ýok.
- Nädogry / atributiýa: Nädogry döwürde ýazuw stilini ynamly ýerleşdirýär.
Bularyň hemmesini çeşmesini görýän we dil bilýän hünärmen tassyklamazdan ulanyp bolmaz.
Üns beriň: Terjimäniň erkin we ynandyryjy bolmagy onuň dogrydygyny aňlatmaýar. AI hatda düşünmeýän şüweleň belgisini ynamly sözleme öwrüp biler. Çeşmäniň tekstini okap bilmeýän biri, AI terjimesiniň takyklygyny hiç wagt özbaşdak barlap bilmeýär.
üç sany kiçi halat
1-nji waka - HTR arhiwi açdy. Bir arhiwde Osmanly golýazmalarynyň müňlerçe sahypasy gözlegçiler üçin ýapykdy, sebäbi olary okamak tejribe we wagt talap edýärdi. AI esasly HTR depderçeleri gözlenýän tekst tekstine ýazýar; Hünärmenler taslamany düzeddiler we okalmaýan ýerler bellendi. Doly tekst däl, ýöne güýçli skaner guraly peýda boldy.
2-nji waka - Önümçilik tamamlandy. Bir okuwçy AI döwülen latyn mazar daşyny okady; AI ýiten setiri erkin sözlemde "tamamlady". Epigrafiýa, daşda boş ýeriň ýokdugy sebäpli teklip edilýän tamamlamagyň fiziki taýdan mümkin däldigini görkezdi. Tamamlamak paralel ýazgylara esaslanyp täzeden guruldy we bellendi.
3-nji waka - Galp terjime düzedildi. Bir topar AI-iň gadymy grek ýazgysynyň terjimesini habar bererdi; Filolog barlansoň, AI-iň tekstiň manysyny üýtgedip (iş gurban bolsun ýa-da ýadygärlik bolsun) tersine bir işligi nädogry zamanda terjime edendigini gördi. Çeşmä gaýdyp barmak teswir ýazdy.
Göçürip boljak dört şablon
1) Konserwatiw transkripsiýa:
Siziň roluňyz: transkripsiýa kömekçisi. Bu ýazgyda / golýazma şekilinde Diňe okalýan nyşanlary beriň. Düşnüksiz, döwülen ýa-da ynamsyz ýerleri okamaň; "[Okalmaýan]" diýip belläň. ISTAL .YŞ BÖLÜMLERI dolduryň. Güman edýän nyşanlaryňyza üns beriň.
2) Tamamlamak teklibi:
Aşakda takyk okalýan bölekler we [boşluklar] bar. Boşluklar üçin Mümkin bolan goşundylary teklip ediň, ýöne her teklip üçin: (a) delillendirmek (grammatika, parallel tekst), (b) boşluk harplaryň sanyna laýyk gelýärmi, (c) alternatiwalar. Bu teklipler; Kesgitli okalmaýar. Hünärmenleriň tassyklamagynyň zerurdygyny görkeziň.
3) Terjime taslamasy (çeşme goralýar):
Aşakdaky [dil] tekstini terjime ediň. Çeşmäniň tekstini her sözlemiň gapdalynda saklaň (setiri hatara düzüň). Ynanmaýan sözleriňizi belläň we başga bir terjime beriň. Şertleri düzmäň; Bilmeýän bolsaňyz, "näbellilik" ýazyň. Bu taslama; Hünärmen filolog barlar.
4) Terjimäni barlamak (yzyna terjime):
Bu terjimesini Çeşme diline terjime ediň we asyl çeşme teksti bilen deňeşdiriň. Manysynyň üýtgedilen, goşulan ýa-da düşürilen böleklerini belläň. Esasanam dartgynlylygy, mowzugy we sanlary barlaň.
Gowşak haýyş / Güýçli haýyş
Gowşak haýyş:
Bu gadymy ýazgyny okaň we näme diýilýändigini aýdyň.
Gowşak ýazgyda AI boşluklary düzýär, dili ýalňyş düşündirip biler we çeşmesini görmeýän adam muny duýmaz.
Güýçli haýyş:
Bu ýazgy şekilinde, ilki bilen düşnüksiz bölekleri "[okalmaýan]" goýup, Diňe düşnükli okalýan nyşanlary ýazyň. Soňra aýratynlykda, boşluklary delillendirip boljak goşmaçalary teklip ediň, ýöne anyk teklip bermäň. Ahyrynda, terjime taslamasyny beriň we anyk bilmeýän sözleriňizi belläň. Hemmesi bilermenleriň tassyklamagyna degişlidir.
Tapawut: birinjisi toslama "okamak" berýär; ikinjisi okalýan, çaklanylýan we terjime edilen gatlaklary aýratyn we barlap bolýar.
Diller, skriptler we AI-iň bilim serhedi
Arheologiki tekstler dürli dilleri we ýazgylary öz içine alýar: Latyn we Gadymy grek ýazgylary, Osman we Arap golýazmalary, şunuň ýaly planşetler, Müsür ieroglifleri, run ýazgylary we ş.m. Bu dillerde we skriptlerde AI bilimi gaty deň däl. Terjimäniň taslamasy latyn we gadymy grek ýaly köp sanly tekstli diller üçin seýrek dokumentleşdirilen, şifrlenen ýa-da diňe birnäçe hünärmen tarapyndan okalýan tekstler üçin ýerlikli bolup bilse-de, AI düýbünden ygtybarly däl; bu ugurlarda ynandyryjy, ýöne düýbünden ýasalan "terjimeleri" döredýär.
Kontekst we reanr meselesi hem bar. Şol bir söz, kanuny resminamada, doga tekstinde we mazar daşynda dürli manylary berip biler. Hünärmen filolog tekstiň görnüşini (wepalylyk, ýadygärlik, şertnama, hat) ykrar edýär we sözi dogry manyda okaýar; AI-de bu umumy duýgurlyk ýok we iň köp ýaýran many berýär. Gysgaltmalar, formulalar we paýnamalar (esasanam ýazgylarda köp duş gelýär) AI-ni aňsatlyk bilen ýalňyşdyrýar.
Şonuň üçin altyn düzgün: AI-ni bilýän dilleriňiz, dolandyryp boljak dilleriňiz üçin tizlendiriji hökmünde ulanyň; Hiç haçan okap bolmaýan dilde AI terjimesine bil baglamaň. Çeşmesini okap bilmeýän biri terjimäniň takyklygyny barlap bilmeýär we şonuň üçin bu terjimesini ylmy talaplara öwrüp bilmeýär.
Maslahat: AI-e tekst berlende, dilini, çak edilýän möhletini we görnüşini görkeziň (ýazgy / harp / resminama). Kontekst bilimi AI-iň iň köp ýaýran, ýöne nädogry okalmagyna tarap süýşmegini bölekleýin azaldar - ýöne tassyklamagyň zerurlygyny aradan aýyrmaýar.
Wrazuw çeşmesi meselesi tablisasy
Gözleg
AI-iň roly
adam karary
barlamak
şekili ýokarlandyrmak
Kontrast / gyrasy
Kriteriýalary saýlamak
Asyl nusgasy bilen deňeşdirmek
OCR / HTR
garalama teksti
kesgitlenmedik häsiýet
bilermen
tamamlamak
Teklip (esaslandyrylan)
Kabul et / ret et
Paralel tekst, ýerleşiş gözegçiligi
Terjime
garalama
nuans, termin
Yzky terjime, çeşme
Düşündiriş
Kontekstiň gysgaça mazmuny
taryhy many
bilermen, edebiýat
Adaty ýalňyşlyklar
- Gowşak teksti doldurmak AI boşluklara laýyk gelýär; Okamak we çaklamany bölmek we bellemek gerek.
- Çeşmesini görmän terjime etmek. Erkin terjime dogry terjime däl.
- -Asalan atributiýany kabul etmek. "Şol ýaýlymda" diýmek, tassyklamagy talap edýär.
- Tamamlanmagyň fiziki ýerini barlamazlyk. Teklip döwülen ýere laýyk bolmaly.
- AI-ni düşündirmek. Tekstiň taryhy manysy hünärmen filologyň meselesidir.
Gysgaça
Epigrafiýa we gadymy tekstlerde AI; Suraty gowulandyrmagy, HTR / OCR taslamasyny, tamamlama teklibini we terjime taslamasyny ep-esli çaltlaşdyrýar we gözleg üçin ýapyk arhiwleri açýar. Emma galýusinasiýa töwekgelçiliginiň iň ýokary ugry: okamak çaklamadan aýrylýar, goşundylar bellik edilýär, terjimeler çeşmä we terjime edilmegine garşy barlanýar we iň soňky okamak we düşündiriş hünärmen filologa degişlidir.
Programma meselesi
Criptionazgyny ýa-da golýazma şekilini saýlaň (açyk giriş ýygyndysyndan). Diňe "Konserwatiw transkripsiýa" şablony bilen arassa nyşanlary çykaryň, soňra "Sebäpli gutarmak teklibi" bilen boş ýerler barada teklip alyň. Terjimäniň taslamasyny öndüriň we "Terjime tassyklamasy" şablony bilen yzyna terjime ediň we manysynyň nirä üýtgändigini belläň. Mümkin bolsa çap edilen okamak bilen deňeşdiriň.
gözegçilik sanawy
- [] Okalýan nyşanlary we çaklamanyň tamamlanmagyny aýratyn belledim.
- [] Tamamlananlaryň döwülen ýere laýykdygyny barladym.
- [] Çeşmäniň tekstine we arka terjimesine garşy barladym.
- [] YZ tarapyndan berlen neşirleri / sitatalary hakyky katalogda tassykladym.
- [] Iň soňky okamagy we düşündirişi hünärmenleriň razylygyna goýdum.